Boek 7 Artikel 431 (7:431 BW)

Provisie is voor een handelsagent het hele verdienmodel, en de vraag wanneer hij die verdient levert de meeste geschillen op. Artikel 7:431 BW geeft het antwoord in drie stappen: welke overeenkomsten uit de looptijd provisie opleveren, wanneer ook overeenkomsten van na het einde nog meetellen, en hoe de provisie wordt verdeeld als er een opvolger is aangetreden.

Tijdens de looptijd

Voor contracten die tijdens de samenwerking tot stand komen, noemt de wet drie gronden. De agent heeft provisie:

• als het contract door zijn tussenkomst tot stand kwam, dus wanneer hij de zaak zelf heeft binnengehaald;
• als de klant eerder door hem is aangebracht voor een soortgelijke overeenkomst, ook als de vervolgorder buiten hem om binnenkomt;
• als de klant tot zijn toegewezen klantenkring of gebied behoort, ongeacht wie de order feitelijk binnenhaalde.

Die derde grond is de belangrijkste en tegelijk de meest omstreden. Zij geldt alleen als de agent voor die klantenkring of dat gebied het alleenrecht heeft. Partijen kunnen uitdrukkelijk afspreken dat dat alleenrecht er niet is; dan vervalt deze grond, maar de eerste twee blijven overeind.

Na het einde van de agentuur

Werk van een agent werpt vaak pas later vruchten af. Daarom levert ook een overeenkomst die na het einde van de samenwerking wordt gesloten nog provisie op, in twee gevallen. Het eerste is dat die overeenkomst hoofdzakelijk te danken is aan werk dat de agent tijdens de looptijd heeft verricht en zij binnen een redelijke termijn na het einde is gesloten. Het tweede is dat de bestelling van de klant vóór het einde is ontvangen, hetzij door de agent, hetzij door de principaal, en aan de voorwaarden van het eerste lid is voldaan.

De verhouding met een opvolger

Wat als er inmiddels een nieuwe agent rondloopt in hetzelfde gebied? Dan komt de provisie voor die naijlende orders in beginsel toe aan de voorganger, en heeft de nieuwe agent er geen recht op. Alleen als de omstandigheden meebrengen dat een verdeling billijk is, wordt de provisie tussen beiden gedeeld. Dat kan spelen wanneer de opvolger flink heeft moeten bijdragen om de order alsnog rond te krijgen.

Een voorbeeld. Een agent bewerkt twee jaar lang een grote inkooporganisatie. Kort na de opzegging van zijn agentuur tekent die organisatie een raamcontract met de principaal. Is dat contract hoofdzakelijk aan zijn werk te danken en volgt het snel op het einde, dan houdt hij aanspraak op provisie, ook al zit er inmiddels een andere agent op het gebied.

In de praktijk

Voor de agent betekent dit dat hij zijn dossier op orde moet houden: bezoekverslagen, offertes en correspondentie zijn later het bewijs dat een order aan hem is te danken. Voor de principaal is het zaak in het contract helder te maken of er een exclusief gebied of een exclusieve klantenkring is, want zonder duidelijke afspraak kan hij provisie verschuldigd zijn over orders waar hij de agent niet bij zag. Rond het einde van de samenwerking loont het om samen vast te leggen welke lopende trajecten nog provisie opleveren.