Boek 7 Artikel 453 (7:453 BW)

Wat mag een patiënt van zijn arts, tandarts of verpleegkundige verwachten? Artikel 7:453 BW geeft daarvoor de maatstaf: de zorg van een goed hulpverlener. Die norm is bewust open geformuleerd, want geneeskunde verandert en wat vandaag zorgvuldig is, kan over tien jaar achterhaald zijn. De wet vult de norm in door te verwijzen naar de verantwoordelijkheid die volgt uit de professionele standaard en uit de kwaliteitsstandaarden die de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg aanwijst.

Wat de norm inhoudt

De maatstaf is niet wat deze hulpverlener toevallig gewend is, maar wat een redelijk bekwaam en redelijk handelend vakgenoot in dezelfde omstandigheden zou doen. Daarbij tellen richtlijnen, protocollen en beroepsnormen mee. Zij zijn geen wet, maar wie ervan afwijkt, moet kunnen uitleggen waarom dat in dit geval beter was voor deze patiënt. Soms is afwijken juist zorgvuldig; blind een protocol volgen kan ook een fout zijn.

Een inspanningsverplichting

De hulpverlener belooft geen resultaat. Hij moet zich inspannen zoals van een goed vakgenoot mag worden verwacht; hij garandeert niet dat de behandeling slaagt. Een teleurstellende uitkomst is dus niet vanzelf een fout. Het gaat om de vraag of er zorgvuldig is gehandeld: is er goed onderzocht, zijn de risico's afgewogen, is er tijdig doorverwezen, is er goed overgedragen aan een collega.

Meer dan de behandeling zelf

De norm strekt zich uit over alles wat de hulpverlener in dit verband doet. Ook de organisatie van de zorg valt eronder: heldere afspraken over waarneming, een dossier dat op orde is, tijdige terugkoppeling van uitslagen en overleg met andere behandelaars. Het tweede lid verklaart bovendien een bepaling uit de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg overeenkomstig van toepassing op het handelen van hulpverleners, waardoor de kwaliteitseisen uit die wet ook langs deze weg doorwerken in de verhouding met de patiënt.

Wat een patiënt eraan heeft

Deze bepaling is de grondslag van vrijwel elke aansprakelijkstelling in de zorg. Wie schade lijdt door een behandeling, zal moeten stellen en aannemelijk maken dat de hulpverlener beneden deze norm is gebleven en dat daardoor schade is ontstaan. Het dossier speelt daarbij een grote rol; artikel 7:454 BW verplicht tot het bijhouden ervan en artikel 7:456 BW geeft recht op inzage. Werkt de hulpverlener in een instelling, dan kan de patiënt zich ook tot die instelling wenden.

Een voorbeeld. Iemand komt met aanhoudende klachten en de arts stelt op basis van één gesprek een diagnose zonder verder onderzoek te doen, terwijl de gebruikelijke werkwijze in dat geval aanvullend onderzoek voorschrijft. Blijkt later dat daardoor een aandoening te laat is ontdekt, dan kan dat een schending van deze norm opleveren. Had de arts wel alles gedaan wat mocht worden verwacht en pakte het toch ongelukkig uit, dan is er geen fout.

In de praktijk

Voor patiënten is het belangrijk onderscheid te maken tussen een slechte afloop en een fout; alleen het tweede leidt tot aansprakelijkheid. Wie twijfelt, kan om een gesprek vragen, het dossier opvragen en een klacht indienen bij de instelling. Voor hulpverleners is de kern dat zij hun keuzes navolgbaar maken: wie in het dossier opschrijft wat hij heeft afgewogen en waarom, laat zien dat hij de zorg van een goed hulpverlener in acht heeft genomen.