Boek 7 Artikel 645 (7:645 BW)

Deze korte bepaling geeft de hele afdeling over vakantie en verlof haar kracht. De reeks bepalingen die loopt van artikel 7:634 BW tot en met artikel 7:643 BW is dwingend in het voordeel van de werknemer: afspraken die hem minder geven zijn alleen mogelijk waar die bepalingen dat zelf uitdrukkelijk toestaan. Wat in een arbeidsovereenkomst, personeelsreglement of cao staat en de werknemer minder geeft dan de wet, mist dus werking. Zonder deze bepaling zouden de regels over opbouw, opname, doorbetaling en uitbetaling van vakantie onderhandelbaar zijn, en juist dat wil de wetgever voorkomen.

Wat er precies onder valt

Het gaat om de kern van de vakantieregeling: de opbouw van het wettelijk minimum, de opbouw tijdens bepaalde verlofperioden, het aanmerken van dagen als vakantie, de vaststelling en wijziging van de vakantie, het loon tijdens de vakantie, het afkoopverbod, het verval en de verjaring van aanspraken, de afrekening bij het einde van het dienstverband en het politiek verlof.

Afwijken ten gunste mag altijd

Het verbod werkt maar één kant op. Meer vakantiedagen toekennen, een langere termijn geven om dagen op te nemen of gunstiger doorbetaling afspreken, kan zonder bezwaar. Veel cao's en arbeidsovereenkomsten doen dat ook. De wettelijke regeling is een bodem, geen plafond.

De uitzonderingen die de wet zelf noemt

• Bovenwettelijke dagen. Voor het deel van de vakantie boven het wettelijk minimum staan de artikelen op verschillende plaatsen wél afwijking toe, meestal alleen schriftelijk.
• Ruimte voor de cao. Op enkele punten mag bij collectieve arbeidsovereenkomst iets anders worden geregeld, bijvoorbeeld over de wijze van berekenen of over betaling via een fonds.

- Instemming per geval. Waar de wet instemming van de werknemer vraagt, gaat het om een keuze in het concrete geval en niet om een clausule vooraf.

Wat een verboden afwijking oplevert

Een beding dat de werknemer minder geeft dan de wet, is vernietigbaar. Hij moet zich er dus wel op beroepen, al hoeft dat niet via de rechter: een verklaring aan de werkgever volstaat. Doet hij dat, dan verliest het beding zijn werking en geldt in de plaats daarvan de wettelijke regel. Wachten loont niet, want de bevoegdheid om de vernietiging in te roepen blijft niet onbeperkt bestaan. Voor de werkgever betekent het dat een vakantieregeling die onder de wettelijke bodem duikt schijnzekerheid biedt: zodra de werknemer zich erop beroept, kan hij er geen rechten aan ontlenen.

In een personeelshandboek staat dat werknemers hun vakantiedagen uiterlijk binnen drie maanden na afloop van het kalenderjaar moeten opnemen en dat ze daarna vervallen. Dat is korter dan de wettelijke vervaltermijn en dus in het nadeel van de werknemer. De werknemer kan de vernietiging van die bepaling inroepen; dan geldt de wettelijke termijn. Zou het handboek juist een langere termijn geven, dan is dat wel geldig.

In de praktijk

Wie twijfelt of een vakantieregeling klopt, legt haar naast de wettelijke bepaling en stelt twee vragen: krijgt de werknemer hier minder dan de wet, en zo ja, laat de wet die afwijking uitdrukkelijk toe? Is het antwoord op de eerste vraag ja en op de tweede nee, dan is de afspraak zonder werking.