Boek 7 Artikel 767 (7:767 BW)

Wie een woning laat bouwen, betaalt in termijnen. Dit artikel zorgt ervoor dat die termijnen ongeveer gelijk oplopen met wat er al staat. De opdrachtgever kan alleen worden verplicht tot betalingen die bij benadering overeenstemmen met de voortgang van de bouw, of met de waarde van wat er al aan hem is overgedragen. Vooruitbetalen voor werk dat nog moet beginnen, hoeft dus niet.

Waarom dit zo belangrijk is

Gaat de aannemer failliet halverwege de bouw, dan is wat er te veel is betaald in de praktijk verdwenen, terwijl het huis niet af is. Door betaling aan voortgang te koppelen, blijft de schade beperkt tot ongeveer het deel dat al is uitgevoerd. Het geeft de opdrachtgever bovendien een drukmiddel: er staat altijd nog geld tegenover werk dat nog moet gebeuren.

De maatstaf: bij benadering

De wet eist geen exacte afrekening per steen. Een termijnschema dat ruwweg de bouwfasen volgt, is toegestaan: fundering, ruwbouw, dak, afbouw. Het gaat erom dat de betalingen niet stelselmatig ver vooruitlopen op wat er is gepresteerd. Ook overdracht van goederen telt mee: is een deel van het werk al aan de opdrachtgever overgedragen, dan mag daarvoor worden betaald.

De uitzondering: een depot van hoogstens tien procent

Er mag één ding worden bedongen dat wel vooruitloopt. Ter verzekering van de nakoming van de verplichtingen van de opdrachtgever kan worden afgesproken dat hij een bedrag van niet meer dan tien procent van de aanneemsom bij een notaris in depot stort, of dat hij daarvoor vervangende zekerheid stelt. Dat geld gaat dus niet naar de aannemer maar naar een derde, en het dient als zekerheid dat de opdrachtgever zelf betaalt.

Wordt er meer betaald dan is toegestaan, dan is de wet kort: het teveel betaalde geldt als onverschuldigd betaald. De opdrachtgever kan dat dus terugvorderen. Een betalingsschema dat structureel vooruitloopt op de bouw, geeft de aannemer geen aanspraak op dat geld, ook al staat het in het contract.

Een voorbeeld: in een aannemingsovereenkomst staat dat bij ondertekening de helft van de aanneemsom moet worden voldaan, terwijl er nog geen schop de grond in is. Dat beding gaat verder dan wat de wet toestaat. Wordt er toch betaald, dan kan het deel dat niet met de voortgang overeenstemt als onverschuldigd worden teruggevorderd.

Kan hiervan worden afgeweken

Nee, niet ten nadele van de opdrachtgever. Artikel 7:769 BW verklaart de hele afdeling dwingend in het voordeel van de particuliere opdrachtgever, met alleen een uitzondering voor een standaardregeling als bedoeld in artikel 6:214 BW. Een handtekening onder een afwijkend betalingsschema verandert daar niets aan.

In de praktijk

Voor de opdrachtgever: leg het termijnschema naast de bouwplanning en ga na of elke termijn een fase dekt die op dat moment ook echt af is. Betaal niet vooruit omdat er om wordt gevraagd, en houd bij wat er is voldaan. Voor de aannemer: een schema dat de voortgang volgt, voorkomt discussie en geeft nog steeds ruimte om de bouw te financieren, en het depot van tien procent is de wettelijke manier om zekerheid te krijgen dat er wordt betaald.