Boek 7 Artikel 402 (7:402 BW)

De opdrachtgever mag sturen. Hij kan aangeven hoe hij wil dat de opdracht wordt uitgevoerd, en de opdrachtnemer moet daaraan gevolg geven. Maar dat geldt niet grenzeloos: alleen aanwijzingen die tijdig zijn gegeven en die verantwoord zijn, hoeven te worden opgevolgd. Weigert de opdrachtnemer op redelijke grond en houdt de opdrachtgever hem toch aan de instructie, dan mag hij de overeenkomst opzeggen wegens gewichtige redenen.

Twee eisen aan een aanwijzing

De wet stelt twee voorwaarden, die allebei moeten zijn vervuld.

• Tijdig: de aanwijzing moet komen op een moment dat zij nog kan worden verwerkt. Een instructie die pas wordt gegeven als het werk al is uitgevoerd, komt te laat.

- Verantwoord: de aanwijzing moet redelijk en professioneel aanvaardbaar zijn. Een instructie die tot een ondeugdelijk of onrechtmatig resultaat leidt, hoeft niet te worden gevolgd.

Aanwijzingen en de eigen zorgplicht

De opdrachtnemer moet bij de uitvoering de zorg van een goed opdrachtnemer in acht nemen, zoals artikel 7:401 BW voorschrijft. Een aanwijzing die vraagt om onzorgvuldig werk zou hem in strijd met die zorgplicht laten handelen. Beide normen gelden naast elkaar.

Als een aanwijzing niet wordt opgevolgd

Het eerste lid is geformuleerd als een verplichting: de opdrachtnemer 'is gehouden' gevolg te geven aan tijdige en verantwoorde aanwijzingen. Volgt hij zo'n aanwijzing niet op, dan schiet hij in de nakoming van de overeenkomst tekort. De gevolgen daarvan volgen uit het algemene verbintenissenrecht; kan de tekortkoming hem worden toegerekend, dan is hij volgens artikel 6:74 BW de schade verschuldigd die de opdrachtgever daardoor lijdt.

Opzeggen wegens gewichtige redenen

Blijft de opdrachtgever bij zijn instructie terwijl de opdrachtnemer op redelijke grond niet bereid is die uit te voeren, dan kan de opdrachtnemer de overeenkomst opzeggen wegens gewichtige redenen. Er zijn drie stappen: de opdrachtnemer heeft een redelijke grond om de aanwijzing niet uit te voeren, de opdrachtgever houdt hem toch aan die aanwijzing, en de opdrachtnemer zegt vervolgens op. Of de grond redelijk was, kan bij een geschil door de rechter worden beoordeeld. Het tweede lid zegt dat de opdrachtnemer 'kan' opzeggen; partijen kunnen in die situatie ook samen tot een andere wijze van uitvoering komen.

Een voorbeeld. Een opdrachtgever wil dat zijn adviseur een rapport uitbrengt waarin een ongunstige uitkomst wordt weggelaten. De adviseur weigert, omdat het rapport daarmee misleidend wordt. Blijft de opdrachtgever erop staan, dan hoeft de adviseur niet mee te werken en kan hij de opdracht beëindigen.

Waarschuwen hoort erbij

Ook bij een verantwoorde aanwijzing kan de opdrachtnemer op grond van zijn zorgplicht gehouden zijn te waarschuwen als hij de instructie onverstandig vindt. Een waarschuwing neemt de eigen zorgplicht van de opdrachtnemer niet weg, en een aanwijzing die niet verantwoord is, hoeft hij niet op te volgen.

In de praktijk

Voor de opdrachtgever: een aanwijzing die op tijd en schriftelijk wordt gegeven, voldoet aantoonbaar aan de eis van tijdigheid; de opdrachtnemer blijft daarbij gebonden aan zijn eigen professionele zorgplicht. Een gesprek over de bezwaren van de opdrachtnemer maakt duidelijk of hij op redelijke grond weigert. Voor de opdrachtnemer: een schriftelijke vastlegging van het bezwaar tegen een instructie en van de gevolgen ervan legt vast waarom hij de aanwijzing niet wilde volgen. Een opzegging waarin staat dat zij wegens gewichtige redenen gebeurt en waarom, maakt de grondslag ervan duidelijk.