Boek 7 Artikel 177 (7:177 BW)

Wie iets wil weggeven dat pas na zijn dood bij de ander terechtkomt, komt dicht bij het maken van een testament. Dit artikel voorkomt dat de vormvoorschriften van het erfrecht langs die weg worden omzeild. Een schenking die de strekking heeft dat zij pas na het overlijden van de schenker wordt uitgevoerd en die bij leven nog niet is uitgevoerd, vervalt bij dat overlijden. Er is één uitweg: de schenker moet haar persoonlijk zijn aangegaan en er moet een notariële akte van zijn opgemaakt.

Voor wie geldt dit

De regel geldt voor iedere schenker en begiftigde. Doorslaggevend is niet wat partijen de afspraak noemen maar wat zij inhoudt: is de uitvoering pas na de dood voorzien, dan valt zij hieronder. Is de schenking bij leven al uitgevoerd, bijvoorbeeld doordat het geld is overgemaakt of de zaak is geleverd, dan speelt dit artikel niet.

De twee eisen voor geldigheid

Beide voorwaarden gelden naast elkaar. Persoonlijk aangaan betekent dat de schenker het zelf doet; een gevolmachtigde volstaat niet. En de notariële akte zorgt voor de waarborgen die ook bij een testament gelden: de notaris stelt de wil vast, legt haar vast en bewaart het stuk. Ontbreekt een van beide, dan valt de schenking met het overlijden weg en kan de begiftigde er niets aan ontlenen.

De uitzondering voor persoonlijke zaken

Voor een beperkte groep voorwerpen mag het eenvoudiger. Gaat het om kleren, lijfstoebehoren, bepaalde lijfsieraden, bepaalde zaken uit de inboedel of bepaalde boeken, dan is een onderhandse akte genoeg. Die akte moet dan wel geheel met de hand door de schenker zijn geschreven, gedagtekend en ondertekend. Het gaat dus om zaken met vooral persoonlijke waarde, waarvoor een gang naar de notaris te zwaar zou zijn.

Voorbeeld: iemand belooft zijn buurman schriftelijk dat die na zijn overlijden een geldbedrag krijgt, en zet dat op een gewoon vel papier. Die toezegging vervalt bij het overlijden, want er is geen notariële akte. Schrijft dezelfde persoon eigenhandig, met datum en handtekening, dat twee met name genoemde boeken uit zijn kast naar de buurman gaan, dan kan die schenking wel stand houden. De lichtere vorm werkt namelijk alleen voor voorwerpen die in het stuk zelf zijn aangeduid; zijn boekenverzameling in haar geheel wegschrijven kan langs deze weg niet.

Herroeping via een testament

Het tweede lid regelt een praktisch punt. Is bedongen dat de schenker de overeenkomst mag herroepen, dan kan hij dat op twee manieren doen: met een verklaring aan de begiftigde, of in zijn testament, zonder de begiftigde daarvan op de hoogte te stellen. Die tweede weg past bij het karakter van deze figuur: zij werkt pas na de dood, en de schenker hoeft niet tijdens zijn leven uit te leggen dat hij van gedachten is veranderd.

In de praktijk

Wilt u dat iemand na uw overlijden iets krijgt, bespreek dan met de notaris of dat via een testament of via deze weg moet lopen; de gevolgen voor de erfgenamen en voor de belastingheffing verschillen. Voor de begiftigde geldt dat een mondelinge of eenvoudig schriftelijke belofte over iets dat pas na het overlijden komt, in de regel niets waard is. Bewaar bij persoonlijke zaken het handgeschreven stuk, want juist de vorm daarvan bepaalt of het rechtskracht heeft.