Boek 7 Artikel 73 (7:73 BW)

Alles wat deze titel de consument geeft, kan hem niet contractueel worden afgenomen. Dit artikel bepaalt dat van de titel niet ten nadele van de consument kan worden afgeweken, dat de bescherming niet mag worden ontlopen door een overeenkomst een andere vorm te geven, en dat een rechtskeuze de bescherming niet wegneemt als het krediet nauw verbonden is met het grondgebied van een of meer EU-lidstaten.

Wat dwingend recht hier betekent

Een beding dat de consument minder geeft dan de wet, is aantastbaar; de kredietgever kan zich er niet met succes op beroepen. Denk aan een clausule die de bedenktijd van artikel 7:66 BW uitsluit, die vervroegd aflossen verbiedt of daarvoor een hogere vergoeding rekent dan artikel 7:68 BW toestaat, of die de informatieplichten beperkt. Afwijken in het voordeel van de consument mag wel: een langere bedenktijd of een lagere vergoeding is toegestaan.

Geen ontsnapping via de vorm

Het tweede lid richt zich op constructies. De bescherming mag de consument niet worden onthouden doordat aan een afspraak een afwijkende gedaante wordt gegeven. Het meest genoemde voorbeeld is het wegstoppen van een kredietopneming in een contract dat door zijn aard of doel buiten het bereik van de Europese regeling lijkt te vallen. De wet kijkt dus naar wat er feitelijk gebeurt, niet naar het etiket op het contract.

Dat is meer dan een theoretische regel. Wie een lening presenteert als iets anders, bijvoorbeeld als een langdurige huurconstructie of als een reeks servicecontracten, terwijl er in wezen krediet wordt verstrekt en terugbetaald, ontkomt daarmee niet aan de informatieplichten, de bedenktijd en het recht op vervroegde aflossing.

Een rechtskeuze voor buitenlands recht

Het derde lid gaat over grensoverschrijdende gevallen. Is de kredietovereenkomst nauw verbonden met het gebied van een of meer lidstaten, dan behoudt de consument de bescherming die de richtlijn hem via het recht van die staat geeft, ongeacht welk recht de overeenkomst beheerst. Dat werkt niet alleen wanneer in de kleine lettertjes het recht van een ander land is aangewezen, maar ook wanneer buitenlands recht zonder zo'n keuze op de overeenkomst van toepassing is.

Iemand sluit online een lening bij een aanbieder die zich op Nederlandse consumenten richt, met in de voorwaarden een keuze voor het recht van een land buiten de Europese Unie en zonder bedenktijd. Die keuze verandert niets aan zijn recht om binnen veertien dagen te ontbinden en aan de informatie die hem moest worden gegeven.

In de praktijk

Voor de consument is dit het artikel dat de rest van de titel afdwingbaar maakt. Bij elke discussie over een kredietcontract is de eerste vraag wat de wet bepaalt, en pas daarna wat het contract zegt; waar die twee botsen ten nadele van de consument, wint de wet.

Voor de aanbieder betekent het dat creatieve vormgeving geen uitweg biedt en dat de rechter door de constructie heen kijkt. Wie zijn product zo inricht dat het materieel krediet is, moet ook de bijbehorende plichten dragen.