Boek 7 Artikel 54 (7:54 BW)

Zodra zich een executiegrond voordoet, meestal verzuim van de zekerheidsgever, mag de zekerheidsnemer zijn zekerheid te gelde maken. Dit artikel wijst drie wegen aan, afhankelijk van wat er is verpand: effecten mag hij verkopen of zich toe-eigenen, verpand geld mag hij verrekenen, en een verpande kredietvordering mag hij overdragen en de opbrengst verrekenen. Partijen kunnen in de overeenkomst iets anders afspreken; de wettelijke regeling geldt alleen als zij dat niet hebben gedaan.

De drie manieren van uitwinnen

• Effecten. De zekerheidsnemer verkoopt de stukken en verhaalt zijn vordering op de opbrengst, of hij eigent zich de effecten toe en verrekent de waarde ervan met wat hem toekomt.
• Geld. Verpand geld hoeft niet te worden verkocht; de zekerheidsnemer verrekent het rechtstreeks met zijn vordering.

- Kredietvorderingen. Die draagt hij over aan een derde en de opbrengst verrekent hij met zijn vordering.

Hoe de verkoop moet gebeuren

Voor effecten geldt geen openbare veiling zoals bij gewone pandrechten. De verkoop vindt plaats op een markt of ter beurze, door tussenkomst van een tussenpersoon in het vak of van een bevoegde tussenpersoon, volgens de regels en gebruiken die daar voor een gewone verkoop gelden. Zo krijgt de zekerheidsgever de zekerheid dat er tegen een marktconforme prijs wordt verkocht, zonder dat er tijd verloren gaat.

Toe-eigening en de rol van de rechter

Zichzelf het onderpand toe-eigenen mag alleen als dat in de overeenkomst is bedongen én de waardering plaatsvindt op basis van de waarde op een markt of ter beurze. Zonder objectieve waardering is toe-eigening dus uitgesloten. Daarnaast kunnen partijen bedingen dat de voorzieningenrechter van de rechtbank eraan te pas komt: op verzoek van de zekerheidsnemer of de zekerheidsgever kan hij een afwijkende wijze van verkoop bepalen, en op verzoek van de zekerheidsnemer kan hij vaststellen voor welk bedrag de effecten bij wege van toe-eigening bij hem blijven.

Wat er niet geldt

Een aantal gewone regels over de uitwinning van pandrechten uit Boek 3 is hier buiten toepassing verklaard: de eis van openbare verkoop, de aanzegging vooraf en de gang naar de rechter voor een afwijkende verkoopwijze. Het blijft niet bij vormvoorschriften: ook het verbod om zich het onderpand toe te eigenen geldt hier niet, en de zekerheidsgever kan het verpande niet meer lossen door vlak voor de verkoop alsnog te betalen. Dat is de kern van deze titel: de zekerheid moet snel te gelde kunnen worden gemaakt, zonder formaliteiten die op een volatiele markt geld kosten. Omdat artikel 7:52 BW particulieren uitsluit, treft die versoepeling alleen professionele partijen.

Een bank heeft een kredietlimiet verstrekt tegen verpanding van een effectenportefeuille van een beleggingsonderneming. Die onderneming komt haar verplichtingen niet na. De bank hoeft geen veiling te organiseren: zij verkoopt de stukken via een tussenpersoon op de beurs en verhaalt zich op de opbrengst. Is toe-eigening bedongen en is de beurskoers de maatstaf, dan mag zij de stukken ook zelf houden en de waarde verrekenen.

In de praktijk

Voor de zekerheidsgever is het contract bepalend: daarin staat welke gebeurtenis als executiegrond geldt en of toe-eigening is toegestaan. Juist die twee bedingen verdienen bij het sluiten de meeste aandacht, want zij bepalen hoe snel en op welke voet hij zijn onderpand kwijt kan raken. Wie de mogelijkheid van een rechterlijke toets wil openhouden, moet dat uitdrukkelijk laten opnemen.