Boek 7 Artikel 992 (7:992 BW)

Artikel 7:992 BW regelt de afrekening van de laatste periode van een lijfrente. Overlijdt het lijf midden in een termijn, dan is de rente over die periode slechts verschuldigd naar evenredigheid van het aantal dagen dat hij heeft geleefd. Moest de rente vooruit worden betaald, dan geldt het omgekeerde: dan blijft zij over de gehele termijn verschuldigd.

De hoofdregel: naar rato

Een lijfrente hangt af van het leven; met het overlijden eindigt het recht. Wordt achteraf betaald, bijvoorbeeld aan het einde van elk kwartaal, dan is over het laatste kwartaal alleen verschuldigd wat overeenkomt met de dagen dat het lijf nog leefde. Dat deel komt toe aan de gerechtigde tot de lijfrente; is het lijf tevens die gerechtigde, dan is het een vordering die tot zijn nalatenschap behoort en kunnen de erfgenamen haar opeisen. Meer is er niet, want voor de dagen daarna is geen tegenprestatie meer.

De uitzondering: vooruitbetaling

Moest de uitkering vooruit worden voldaan, aan het begin van de maand of van het jaar, dan blijft zij over die hele termijn verschuldigd. Wat al is betaald hoeft dus niet te worden terugbetaald, en wat nog niet is betaald blijft opeisbaar. Dat past bij de aard van vooruitbetaling: de ontvanger richt zijn uitgaven daarop in en de betaler heeft bewust gekozen voor betaling vooraf. Het voorkomt bovendien lastige terugvorderingen bij nabestaanden kort na een overlijden.

Waarom het onderscheid

Het verschil zit dus niet in de aard van de lijfrente maar in de afspraak over het betaalmoment. Dat maakt die afspraak belangrijker dan zij op het eerste gezicht lijkt. Bij vooruitbetaling van een jaartermijn kan het gaan om een aanzienlijk bedrag dat volledig verschuldigd blijft, ook als het lijf kort na de vervaldag overlijdt.

Een voorbeeld. Een lijfrente van duizend euro per maand wordt telkens aan het einde van de maand betaald. Het lijf overlijdt op de tiende. Over die maand is ongeveer een derde verschuldigd, en dat komt de nalatenschap toe. Was afgesproken dat er telkens op de eerste van de maand vooruit werd betaald, dan blijft de volledige maandtermijn verschuldigd en hoeft er niets te worden terugbetaald.

Praktische gevolgen bij het einde

Bij het einde van een lijfrente spelen vaak meer vragen tegelijk: welke termijnen zijn nog niet voldaan, is er een achterstand waarvoor de omzettingsregeling van artikel 7:991 BW was ingeroepen, en wie int wat namens de nalatenschap. Het is verstandig om na een overlijden snel schriftelijk bij de schuldenaar te melden wanneer het lijf is overleden, zodat de afrekening eenduidig kan worden gemaakt.

In de praktijk

Leg bij het aangaan van een lijfrente vast of vooraf of achteraf wordt betaald, want dat bepaalt precies deze afrekening. Bewaar het betalingsoverzicht, zodat na een overlijden snel is vast te stellen welk deel nog toekomt aan de nalatenschap. En vraag als schuldenaar om een overlijdensbewijs voordat je stopt met betalen, zodat er achteraf geen discussie ontstaat over de datum.