Boek 7 Artikel 978 (7:978 BW)

Artikel 7:978 BW geeft de verzekeringnemer twee rechten waarmee hij een levensverzekering tussentijds kan bijsturen. Het eerste is afkoop: hij kan de verzekering geheel of gedeeltelijk laten afkopen, voor zover zij stellig voorziet in een of meer uitkeringen. Het tweede is premievrijmaking: heeft de polis premievrije waarde, dan kan hij haar zonder verdere premiebetaling laten doorlopen tegen lagere bedragen. De overeenkomst kan het recht op afkoop overigens beperken of zelfs uitsluiten; zo'n beding werkt in beginsel niet tegenover schuldeisers die zich op de polis willen verhalen, en evenmin tegenover de curator, de bewindvoerder of de vereffenaar. Daarop bestaat een uitzondering voor polissen die recht geven op periodieke uitkeringen of verstrekkingen: konden de premies mede doordat de polis niet afkoopbaar is fiscaal meetellen bij het belastbaar inkomen uit werk en woning, dan kan het beding juist wél aan hen worden tegengeworpen.

Wat afkoop inhoudt

Door afkoop eindigt de verzekering, behalve voor zover er nog uitkeringen uit kunnen voortvloeien; bij een gedeeltelijke afkoop blijft de rest gewoon bestaan. De afkoopwaarde komt de verzekeringnemer toe. Dat laatste is van belang wanneer een ander als begunstigde is aangewezen: de opgebouwde waarde is van de verzekeringnemer, niet van de begunstigde. Wel kan hij niet zomaar afkopen wanneer er een onherroepelijke begunstiging of een beperkt recht op de polis rust; dan is schriftelijke toestemming nodig.

De voorwaarde: stellig voorzien in uitkeringen

Het recht op afkoop bestaat alleen voor zover de verzekering stellig in uitkeringen voorziet. Beslissend is niet de naam van de polis, maar de vraag of bij doorbetaling van de premie hoe dan ook ooit een uitkering volgt. Bij een polis die alleen uitkeert als de verzekerde binnen de looptijd overlijdt, is dat niet zo: zo'n zuivere risicoverzekering bouwt geen kapitaal op en heeft geen afkoopwaarde. Hetzelfde geldt voor een verzekering die uitsluitend uitkeert als de verzekerde op de einddatum nog in leven is, en voor een lijfrente die pas op een latere leeftijd ingaat. Voorziet de polis maar voor een deel zeker in een uitkering, dan bestaat het afkooprecht ook alleen voor dat deel.

Premievrij voortzetten

Wie de premie niet langer wil of kan betalen maar de dekking niet wil verliezen, kan de polis premievrij laten voortzetten als er premievrije waarde is. De verzekering blijft dan bestaan tegen verlaagde bedragen. Dit recht mag worden uitgesloten voor het geval de verminderde uitkering onder een bij algemene maatregel van bestuur vastgestelde grens zou zakken; onder die grens is voortzetting administratief zinloos.

Een voorbeeld. Iemand heeft een kapitaalverzekering waarvoor hij twintig jaar premie heeft betaald en raakt werkloos. Hij kan kiezen: afkopen en de afkoopwaarde ontvangen, of de polis premievrij laten voortzetten zodat er op de einddatum nog een lager bedrag komt. Is de polis verpand aan de bank die zijn woning financierde, dan heeft hij voor beide stappen schriftelijke toestemming van die bank nodig.

Let op de gevolgen

Afkoop is definitief en kan financieel ongunstig uitpakken, zeker in de eerste jaren wanneer kosten zijn ingehouden. Bovendien vervalt de dekking, terwijl een nieuwe verzekering op latere leeftijd of bij een slechtere gezondheid duurder of onmogelijk kan zijn. Er kunnen ook fiscale gevolgen aan verbonden zijn. Premievrij maken is vaak de minder ingrijpende keuze.

In de praktijk

Vraag de verzekeraar altijd eerst een opgave van zowel de afkoopwaarde als de premievrije waarde, zodat je de twee routes kunt vergelijken. Ga na of er begunstigden of pandhouders zijn die moeten meetekenen. Voor uitvaartverzekeringen geldt het recht op afkoop niet; artikel 7:976 BW zondert die uit.