Boek 7 Artikel 902 (7:902 BW)

Wie een geschil heeft geschikt en daarna ontdekt dat een dwingende wetsbepaling hem meer had gegeven, vraagt zich af of hij op de schikking kan terugkomen. Artikel 7:902 BW geeft daarop in beginsel een ontkennend antwoord. Een vaststelling die op vermogensrechtelijk gebied een onzekerheid of geschil beëindigt, blijft geldig, ook als zij in strijd blijkt met dwingend recht. Alleen wanneer zij naar inhoud of strekking in strijd komt met de goede zeden of de openbare orde, houdt zij geen stand.

Waarom de wet dit toestaat

Een schikking heeft alleen zin als partijen erop kunnen bouwen. Zou elke afspraak later alsnog onderuit kunnen gaan met het argument dat de wet iets anders bepaalt, dan zou een geschil nooit echt zijn afgelopen en zou niemand de zekerheid krijgen waarvoor hij juist tekende. De wetgever laat de rust die met een vaststelling wordt gekocht daarom zwaarder wegen dan de precieze uitkomst die het recht zou hebben gegeven.

Wanneer het artikel uitkomst biedt

De bescherming hangt aan het woord 'vaststelling ter beëindiging van onzekerheid of geschil'. Er moet dus op het moment van de afspraak al iets in discussie of onzeker zijn, waarover partijen een knoop doorhakken. Daarnaast moet de vaststelling op vermogensrechtelijk gebied liggen: het gaat om afspraken over geld, goederen, vorderingen en andere vermogensrechten, niet om bijvoorbeeld de vraag wie de ouder van een kind is. En de grens van goede zeden en openbare orde blijft altijd gelden. Bij twijfel of aan deze voorwaarden is voldaan, is de beschrijving in de overeenkomst zelf van belang: hoe duidelijker daaruit blijkt waarover partijen het oneens of onzeker waren, hoe eenvoudiger dat later is vast te stellen.

Wat het artikel niet doet

Artikel 7:902 BW neemt één bezwaar weg: dat de inhoud van de afspraak afwijkt van een dwingende wetsbepaling. Andere gebreken worden er niet door opgevangen. Is een partij bijvoorbeeld door bedreiging tot de afspraak gebracht, dan kan zij zich daarop beroepen zoals bij elke andere rechtshandeling. Ook zegt de bepaling niet dat dwingend recht opzij kan worden gezet zodra er een handtekening onder een stuk staat. Juist bij onderwerpen waarvoor de wet een zwakkere partij beschermt, is daarom van belang welk concreet geschilpunt met de afspraak wordt afgesloten.

Een voorbeeld: na een langlopend meningsverschil over de afrekening van een overeenkomst spreken partijen een bedrag af dat het midden houdt tussen hun standpunten, met finale kwijting. Blijkt later dat de wet in dit geval een hoger bedrag zou hebben opgeleverd, dan blijft de afspraak toch in stand: dat is precies wat een vaststelling doet.

In de praktijk

Neem in de overeenkomst op waarover het geschil of de onzekerheid ging, want dat is bepalend voor de reikwijdte van deze bepaling en voor de vraag hoe ver de kwijting strekt. Omdat de vaststelling ook bij strijd met dwingend recht standhoudt, is terugkomen op de afspraak na ondertekening lastig. Is de beslissing aan een van de partijen of aan een derde opgedragen en blijkt gebondenheid daaraan onaanvaardbaar naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid, dan kan artikel 7:904 BW nog uitkomst bieden; voor een vaststelling die partijen samen zijn overeengekomen, zoals in het voorbeeld hierboven, staat die weg niet open.