Boek 7 Artikel 736 (7:736 BW)

Aan boord van zeeschepen werken vaak mensen wier arbeidsovereenkomst is opgesteld naar het recht van een ander land. Dit artikel zorgt ervoor dat een aantal bepalingen uit de Nederlandse regeling voor werk op zee dan tóch geldt. De keuze voor buitenlands recht wist die bescherming dus niet uit: naast wat dat buitenlandse recht regelt, kan de zeevarende zich op de hier genoemde bepalingen beroepen.

Voor wie geldt dit

Het artikel onderscheidt twee groepen. Het eerste lid gaat over de zeevarende zelf: degene die zich verbindt om arbeid aan boord van een zeeschip te verrichten. Het tweede lid gaat over de werknemer die gewoonlijk aan de wal werkt en die tijdens de reis aan boord werkt; voor hem geldt de bescherming, net als in artikel 7:735 BW, alleen zolang dat werk aan boord duurt. In beide gevallen gelden twee voorwaarden: de overeenkomst wordt beheerst door buitenlands recht, en het werk wordt verricht aan boord van een zeeschip dat gerechtigd is de vlag van het Koninkrijk te voeren.

Wat er dan toch geldt

De opsomming in het eerste lid is ruimer dan die in het tweede lid, wat logisch is: wie zich juist voor het werk aan boord heeft verbonden, brengt daar zijn hele arbeidsleven door, terwijl de walwerknemer er tijdelijk is. Grofweg gaat het om drie soorten bescherming.

• Het contract zelf: eisen aan wat er wordt vastgelegd en aan de informatie die de zeevarende krijgt.
• De reis en de terugkeer: repatriëring, de kosten daarvan en de zorg tijdens verblijf en ziekte.

- De achtervang: de aansprakelijkheid van de scheepsbeheerder en de verzekeringen die hij moet aanhouden voor achterlating en schade.

Waarom de wet hier ingrijpt

Een zeeschip vaart tussen rechtsstelsels door. Werkgever, eigenaar, vlag en bemanning kunnen uit vier verschillende landen komen, en het is voor iemand aan boord bijna ondoenlijk om vooraf te overzien wat dat voor zijn rechten betekent. De wetgever hangt de bescherming daarom niet op aan de vraag welk recht op het contract van toepassing is, maar aan de feitelijke situatie: er wordt gewerkt aan boord van een zeeschip.

Stel: een matroos tekent bij een buitenlands bemanningsbureau een contract onder het recht van dat land en gaat varen op een schip onder Nederlandse vlag. De gage blijft uit. Voor de vraag of hij naar huis gebracht moet worden en wie daarvoor moet opdraaien, kan hij zich beroepen op de hier bijgeschakelde bepalingen, ook al staat in zijn contract dat het buitenlandse recht geldt.

In de praktijk

Voor de zeevarende betekent dit dat de rechtskeuze in zijn contract niet het laatste woord heeft over repatriëring, achterlating en de rol van de scheepsbeheerder. Voor reders en bemanningsbureaus betekent het dat zij hun verzekeringen en hun terugkeerafspraken op orde moeten hebben voor iedereen aan boord, ongeacht onder welk recht is gecontracteerd. Deze bepaling wijst overigens alleen aan wélke regels doorwerken; hoe zij precies uitpakken, staat in de artikelen waarnaar zij verwijst.