Boek 7 Artikel 701 (7:701 BW)

Tussen het tekenen van een contract en de eerste stap aan boord zit vaak tijd. Dit artikel regelt wat er in die periode van de zeevarende wordt verwacht: vanaf het tijdstip dat in de zee-arbeidsovereenkomst als aanvang is vastgelegd, moet hij zich voor de uitoefening van zijn functie ter beschikking houden van de werkgever. Is over de aanvang niets afgesproken, dan geldt de dag waarop de overeenkomst is aangegaan.

Wat beschikbaar houden betekent

• Bereikbaar zijn: de werkgever moet de zeevarende kunnen bereiken om hem te laten weten waar en wanneer hij aan boord moet komen.
• Kunnen reizen: hij moet in staat zijn binnen redelijke tijd naar het schip te gaan; papieren en medische geschiktheid horen op orde te zijn.

- Geen andere verplichtingen aangaan die hem verhinderen om op te komen wanneer hij wordt opgeroepen.

Waarom dit apart is geregeld

Bij werk aan wal begint het dienstverband meestal met de eerste werkdag op kantoor of in de fabriek. Bij de scheepvaart is dat anders: een schip vaart volgens een schema dat kan verschuiven, en de zeevarende moet soms eerst naar een andere haven of een ander land reizen. Zonder deze bepaling zou onduidelijk zijn of hij in die tussenperiode al iets verschuldigd is. Het artikel maakt duidelijk dat de verplichtingen uit de arbeidsovereenkomst al lopen voordat hij aan boord staat.

De vangnetregel

Staat er in het contract geen ingangsdatum, dan valt de aanvang samen met het aangaan van de overeenkomst. Dat is een vangnet, geen aanmoediging om de datum weg te laten: artikel 7:699 BW schrijft juist voor dat het contract, indien mogelijk, vermeldt waar en wanneer de dienst aan boord begint. De regel zorgt er alleen voor dat er nooit een gat valt.

Een voorbeeld. Een matroos tekent op 1 maart een contract dat volgens de tekst op 15 maart ingaat. Vanaf 15 maart moet hij zich beschikbaar houden, ook als het schip pas op 20 maart binnenloopt. Wordt hij op 16 maart opgeroepen om naar de haven te reizen en blijkt hij inmiddels elders aan het werk te zijn, dan komt hij zijn verplichting uit dit artikel niet na. Dat weegt zwaar: artikel 7:726 BW noemt het zich niet op grond van dit artikel ter beschikking houden uitdrukkelijk als een omstandigheid die voor de werkgever een dringende reden kan opleveren.

Verhouding tot het loon en de dienst aan boord

Beschikbaar zijn is niet hetzelfde als in dienst zijn aan boord. Artikel 7:702 BW bepaalt dat de dienst aan boord pas loopt vanaf het moment dat de werkzaamheden op het schip beginnen. De periode daartussen is dus wel onderdeel van de arbeidsovereenkomst, maar niet van de dienst aan boord. Dat onderscheid werkt door bij verschillende bepalingen die uitdrukkelijk spreken over loon dat in dienst aan boord is verdiend.

In de praktijk

Voor de zeevarende is het verstandig om de ingangsdatum uitdrukkelijk in het contract te laten opnemen en om schriftelijk vast te leggen wat er in de wachtperiode van hem wordt verwacht en wat hij in die tijd krijgt betaald. Voor de werkgever geldt dat hij op de beschikbaarheid mag rekenen, maar dat een oproep redelijk moet zijn: iemand die duizenden kilometers verderop woont, kan niet binnen een dag aan de kade staan.