Boek 7 Artikel 688 (7:688 BW)

De handelsvertegenwoordiger is werknemer, maar zijn werk lijkt op dat van de zelfstandige handelsagent: hij bemiddelt bij overeenkomsten en wordt betaald met provisie. Daarom verklaart dit artikel een reeks bepalingen uit de regeling van de agentuurovereenkomst ook voor hem van toepassing. Hij krijgt zo een dubbele bescherming: die van het arbeidsrecht en die van de provisiewerker.

Wat er wordt overgenomen

De verwijzing betreft onder meer de plicht van de werkgever om documentatie en inlichtingen te verstrekken, om te waarschuwen zodra hij voorziet dat er veel minder overeenkomsten tot stand zullen komen dan de vertegenwoordiger mocht verwachten, en om binnen een redelijke termijn te laten weten of hij een aangebrachte order aanvaardt of weigert. Daarnaast gaat het om de regels over wanneer recht op provisie ontstaat en wanneer die moet worden betaald, waaronder de provisie voor overeenkomsten die pas na het einde tot stand komen maar aan zijn werk zijn te danken, om de plicht een periodieke opgave van de verschuldigde provisie te verstrekken met de gegevens waarop die berust, en om het inzagerecht in de administratie waar dat nodig is om die opgave te controleren.

Waarvan niet kan worden afgeweken

Het artikel deelt de overgenomen bepalingen in drie categorieën in, en dat onderscheid is voor de lezer het belangrijkst.

• Volledig dwingend: van een aantal van deze bepalingen kan helemaal niet worden afgeweken, ook niet als beide partijen dat willen en ook niet als het gunstig zou uitpakken.
• Eenzijdig dwingend: van enkele andere bepalingen kan niet ten nadele van de handelsvertegenwoordiger worden afgeweken. Een gunstiger regeling is dus wel toegestaan.
• Alleen schriftelijk: van twee bepalingen kan uitsluitend schriftelijk in zijn nadeel worden afgeweken. Een mondelinge afspraak of een verwijzing naar een niet verstrekt reglement volstaat daar niet.

Een voorbeeld. In een contract staat dat de vertegenwoordiger geen recht heeft op inzage in de administratie en dat hij genoegen neemt met de provisieopgave zoals het bedrijf die opstelt. Zo'n afspraak snijdt precies de controlemogelijkheid weg die de wet hem geeft en houdt daarom geen stand. De vertegenwoordiger kan alsnog een deugdelijke opgave verlangen.

Waarom deze bescherming bestaat

Wie op provisie werkt, is voor zijn inkomen afhankelijk van gegevens die bij de ander in de administratie zitten. Zonder recht op opgave en inzage zou hij nooit kunnen controleren of hij krijgt waar hij recht op heeft. En wie vlak voor zijn vertrek nog orders binnenhaalt, ziet die soms pas daarna tot een overeenkomst leiden; ook dan houdt hij zijn aanspraak op provisie. Daar komt een derde kwetsbaarheid bij: het gevaar dat het risico van een niet betalende klant op hem wordt afgeschoven. Aansprakelijkheid daarvoor kan alleen schriftelijk worden aangegaan, gaat in beginsel niet verder dan de kredietwaardigheid van de klant en niet boven het bedrag van zijn provisie, en van die begrenzing mag het contract niet afwijken. Dat zijn de kwetsbaarheden die deze schakelbepaling afdekt.

In de praktijk

Voor de handelsvertegenwoordiger is dit artikel de plek om te beginnen bij een geschil over geld. Loopt er een discussie over provisie op orders die na zijn vertrek binnenkwamen, over de vraag of provisie ook verschuldigd is als de klant niet betaalt, of over de opgave waarop de afrekening berust, dan bepaalt dit artikel welke regels gelden en of het contract op dat punt overeind blijft. Voor de werkgever is het een waarschuwing bij het opstellen van contracten: een provisieregeling die de wettelijke aanspraken uitkleedt, werkt niet, en de schriftelijkheidseis is geen formaliteit.