Artikel 7:92 BW: Verrekening bij ontbinding van een goederenkrediet

Wordt een goederenkrediet ontbonden omdat de kredietnemer tekortschiet, dan moet er worden afgerekend. Dit artikel geeft daarvoor de maatstaf: zou een van beide partijen door de ontbinding in een betere vermogenspositie komen dan wanneer de overeenkomst gewoon was doorgelopen, dan vindt volledige verrekening plaats. Daarnaast bepaalt het dat een beding waarin de kredietgever zelf de waarde van de teruggekregen zaak vaststelt, de kredietnemer niet belet die waarde door de rechter te laten bepalen.

Wat er wordt vergeleken

De vergelijking is eenvoudig van opzet en lastig in de uitvoering. Aan de ene kant staat de situatie waarin de overeenkomst was uitgediend: de kredietnemer had alles betaald en de zaak gehouden. Aan de andere kant staat de werkelijkheid na de ontbinding: de kredietgever heeft de zaak terug en heeft al een deel van de termijnen ontvangen. Loopt een van beiden daardoor voordeel op, dan wordt dat verschil volledig verrekend.

Waarom die regel nodig is

Zonder deze correctie zou terugname een verdienmodel kunnen worden. Een kredietgever die een zaak terugkrijgt die nog behoorlijk wat waard is, terwijl de kredietnemer al een groot deel van de prijs heeft betaald, zou twee keer ontvangen: de betaalde termijnen én het goed. Dat is precies wat de wet uitsluit. Omgekeerd geldt de regel ook ten gunste van de kredietgever, bijvoorbeeld als de zaak zwaar is versleten en de ontvangen termijnen daar geen recht aan doen.

De waardering van de zaak

Het draait dus om de waarde van wat er terugkomt. Contracten bevatten daarover vaak een beding waarin de kredietgever die waarde zelf bepaalt, soms met een vaste afschrijvingstabel. Zo'n beding is niet verboden, maar het is niet het laatste woord: de wederpartij kan de waarde alsnog door de rechter laten vaststellen. Dat is een belangrijke waarborg, want de partij die de zaak terugkrijgt heeft er belang bij die laag te waarderen.

Iemand koopt een caravan op huurkoop en heeft ruim de helft afbetaald wanneer hij door baanverlies stopt met betalen. De kredietgever neemt de caravan terug en verkoopt hem. Zou hij de opbrengst mogen houden en daarnaast de betaalde termijnen, dan zou hij beter af zijn dan wanneer de overeenkomst was uitgediend. Het verschil moet worden verrekend, en de kredietnemer kan de waardering van de caravan door de rechter laten toetsen.

Hoe dit samenhangt met de rest

De afrekening komt aan de orde bij elke ontbinding wegens een tekortkoming van de kredietnemer. Gaat het om een consument, dan vraagt artikel 7:82 BW daarvoor in beginsel een uitspraak van de rechter; is de kredietnemer geen consument, dan kan langs de gewone weg ook buitengerechtelijk worden ontbonden. Daarnaast kan de ontbinding van rechtswege intreden doordat de zaak na een terugvordering is afgegeven, zoals artikel 7:90 BW regelt. Ook bij een vonnis speelt de waarde een rol: artikel 7:93 BW laat de rechter op vordering van een van de partijen de geldswaarde van de terug te geven zaak vaststellen.

In de praktijk

Voor de kredietnemer is dit het artikel om op te wijzen wanneer hij na terugname nog een restschuld gepresenteerd krijgt terwijl hij al veel had betaald. Hij mag verlangen dat de waarde van het teruggegeven goed volledig in de berekening wordt betrokken. Van deze regel kan bovendien niet ten nadele van hem worden afgeweken; dat bepaalt artikel 7:98 BW uitdrukkelijk, ook buiten de consumentensfeer.