Boek 7 Artikel 616f (7:616f BW)

Een beschermende regeling is alleen iets waard als partijen haar niet kunnen wegcontracteren. Dit artikel zorgt daarvoor met één zin: elk beding dat in strijd is met de artikelen over ketenaansprakelijkheid voor loon is nietig. Dat geldt voor de aansprakelijkheid van de directe opdrachtgever, voor de trapsgewijze aansprakelijkheid in de keten, voor de bepaling over werk in Nederland, voor het verhaalsrecht en voor het informatierecht.

Wat nietig betekent

Nietig is sterker dan vernietigbaar. Een nietig beding heeft van rechtswege geen enkele werking: niemand hoeft er een beroep op te doen, er loopt geen termijn en het kan niet worden bekrachtigd. De rechter kan de nietigheid ook zelf vaststellen. Dat verschil is belangrijk voor werknemers die pas laat ontdekken dat er iets in hun contract of in de contracten in de keten stond dat hun positie beperkte.

Waar het op ziet

Het bereik is ruim. Het gaat niet alleen om afspraken tussen werkgever en werknemer, maar ook om bedingen in de contracten tussen partijen in de keten voor zover die de wettelijke aansprakelijkheid raken. Een clausule waarin een opdrachtgever bedingt dat hij nooit voor het loon van personeel van zijn onderaannemer kan worden aangesproken, of waarin een werknemer zou afzien van zijn recht op gegevens uit artikel 7:616e BW, mist werking.

Wat wel mag

Partijen in de keten mogen onderling wel afspreken wie de kosten uiteindelijk draagt. Zulke afspraken gaan over hun onderlinge verhouding en tasten de aanspraak van de werknemer niet aan; artikel 7:616d BW geeft daarnaast al een wettelijk verhaalsrecht. Ook mag een opdrachtgever extra waarborgen bedingen, zoals inzage in loonadministratie of het rechtstreeks betalen van lonen. Dat versterkt de positie van de werknemer juist.

Waarom deze bepaling nodig is

In sectoren met lange ketens is de druk op de tarieven groot en de verleiding om risico's door te schuiven navenant. Zonder deze nietigheidsbepaling zou de ketenaansprakelijkheid met een standaardclausule kunnen worden uitgeschakeld, precies bij de partijen die haar het hardst nodig hebben. Samen met artikel 7:616c BW, dat de regeling van toepassing verklaart op arbeid die in Nederland wordt verricht ongeacht welk recht geldt voor de arbeidsovereenkomst en voor de contracten in de keten, sluit dit artikel de belangrijkste ontsnappingsroutes af. Buiten die regel valt alleen goederenvervoer over de weg waarbij zowel de laadplaats als de losplaats buiten Nederland ligt.

Een voorbeeld

In het contract tussen een hoofdaannemer en een onderaannemer staat dat de hoofdaannemer nimmer aansprakelijk is voor loonvorderingen van personeel van de onderaannemer. Een werknemer die zijn loon niet krijgt, kan de hoofdaannemer toch aanspreken: het beding is nietig voor zover het de wettelijke ketenaansprakelijkheid uitsluit. Wat de twee bedrijven onderling over de eindafrekening hebben afgesproken, blijft tussen hen gelden.