Boek 7 Artikel 611a (7:611a BW)

Moet een werknemer een cursus of training volgen om zijn werk te kunnen blijven doen, dan staat hij daar volgens artikel 7:611a BW niet alleen voor. De werkgever moet hem in staat stellen scholing te volgen die nodig is om zijn functie uit te oefenen. Daarnaast moet hij, voor zover dat redelijkerwijs van hem kan worden gevraagd, scholing mogelijk maken die nodig is om de arbeidsovereenkomst te kunnen voortzetten als de functie vervalt of als de werknemer die niet langer kan vervullen. Voor een deel van die scholing gelden bovendien harde regels over kosten en tijd.

Twee soorten scholing

De eerste soort is de scholing die noodzakelijk is voor het werk zelf: een certificaat dat moet worden verlengd, een systeem dat nieuw wordt ingevoerd, een veiligheidsinstructie. De tweede soort kijkt vooruit: verdwijnt de functie of kan de werknemer die niet meer doen, dan moet de werkgever scholing mogelijk maken die de arbeidsovereenkomst kan redden. Bij die tweede soort geldt wel de begrenzing dat het redelijkerwijs van de werkgever kan worden verlangd; wat dat betekent, hangt af van de omstandigheden van het geval.

Kosteloos en in werktijd

Is de werkgever op grond van Europees of nationaal recht, een collectieve arbeidsovereenkomst of een regeling van een bevoegd bestuursorgaan verplicht scholing te geven om het werk te kunnen doen waarvoor de werknemer is aangenomen, dan gelden drie extra regels. De scholing wordt kosteloos aangeboden. Zij geldt als arbeidstijd. En zij vindt zo mogelijk plaats op momenten waarop toch al gewerkt moet worden. Een cursus die verplicht is en in het weekend onbetaald moet worden gevolgd, past daar dus niet bij.

Kosten mogen niet worden verhaald

Een beding waarbij de kosten van die verplichte scholing worden verhaald op de werknemer of worden verrekend met wat hij uit het dienstverband ontvangt, is nietig. Nietig betekent dat het geen enkele werking heeft: er hoeft geen beroep op te worden gedaan en het kan niet worden hersteld door het anders te formuleren. Voor andere opleidingen dan de hier bedoelde verplichte scholing kan een terugbetalingsafspraak wel bestaan, binnen de grenzen die het overige arbeidsrecht daaraan stelt.

Geen benadeling wie zijn recht haalt

De werkgever mag de werknemer niet benadelen omdat die de rechten inroept die het tweede en het vierde lid hem geven: kosteloze scholing die als arbeidstijd telt, en het verbod om de kosten daarvan op hem te verhalen of ermee te verrekenen. Dat geldt binnen en buiten een procedure, en ook wanneer hij een ander daarbij heeft bijgestaan of hierover een klacht heeft ingediend. Voor het inroepen van de algemene scholingsplicht van het eerste lid bevat het artikel geen bijzonder benadelingsverbod; daar gelden de algemene regels, waaronder de plicht van de werkgever om zich als goed werkgever te gedragen (artikel 7:611 BW).

Een uitzondering

De regels over kosteloosheid en arbeidstijd gelden niet voor de werknemer die doorgaans op minder dan vier dagen per week uitsluitend of vrijwel uitsluitend diensten verricht voor het huishouden van de natuurlijke persoon bij wie hij in dienst is. Daaronder valt ook zorg verlenen aan de leden van dat huishouden. De algemene scholingsplicht uit het eerste lid blijft voor die groep wel gewoon gelden.

Een alledaags voorbeeld. In de cao van een zorginstelling staat dat de werkgever zijn medewerkers een bepaalde bijscholing moet aanbieden om het werk te kunnen doen waarvoor zij zijn aangenomen. Dan geldt het regime van het tweede lid: die scholing is voor de werknemer gratis, telt als werktijd en wordt zo mogelijk ingeroosterd tijdens gewone diensturen. Staat er in zijn contract dat hij de kosten moet terugbetalen als hij binnen twee jaar vertrekt, dan is dat beding nietig — het heeft geen werking, ook niet als hij het destijds heeft ondertekend. Het tweede lid is geschreven voor scholing die de werkgever op grond van een van de genoemde bronnen verplicht is te verstrekken; alleen in die gevallen gelden de extra regels.