- De arbeidsovereenkomst is de overeenkomst waarbij de ene partij, de werknemer, zich verbindt in dienst van de andere partij, de werkgever, tegen loon gedurende zekere tijd arbeid te verrichten.
- Indien een overeenkomst zowel aan de omschrijving van lid 1 voldoet als aan die van een andere door de wet geregelde bijzondere soort van overeenkomst, zijn de bepalingen van deze titel en de voor de andere soort van overeenkomst gegeven bepalingen naast elkaar van toepassing. In geval van strijd zijn de bepalingen van deze titel van toepassing.
←
Terug 7:609 · Aansprakelijkheid van de hotelhouder voor zaken van gasten
Verder 7:610a · Rechtsvermoeden dat er een arbeidsovereenkomst bestaat
→
Boek 7 Artikel 610 (7:610 BW)
Wat een arbeidsovereenkomst is
Wettekst
Toelichting
Een arbeidsovereenkomst is een overeenkomst tussen de werkgever en de werknemer. Artikel 7:610 BW omschrijft haar als de overeenkomst waarbij de werknemer zich verbindt in dienst van de werkgever tegen loon gedurende zekere tijd arbeid te verrichten. Het tweede lid regelt wat er geldt als een overeenkomst tegelijk aan de omschrijving van een ander door de wet geregeld contract voldoet.
Er is pas sprake van een arbeidsovereenkomst als aan de volgende voorwaarden wordt voldaan:
1. het persoonlijk verrichten van arbeid;
2. een vergoeding die wordt betaald in de vorm van loon; en
3. een gezagsverhouding tussen de werkgever en de werknemer.
Als aan bovengenoemde drie voorwaarden is voldaan, is sprake van een arbeidsovereenkomst. Volgens de rechtspraak van de Hoge Raad komt het daarbij aan op de rechten en verplichtingen die partijen zijn overeengekomen en op de manier waarop zij daaraan feitelijk uitvoering geven. Of partijen hun overeenkomst als arbeidsovereenkomst wilden aanmerken en welke naam zij eraan gaven, is voor de kwalificatie niet van belang. Of partijen de arbeidsovereenkomst schriftelijk hebben vastgelegd is over het algemeen ook niet relevant (tenzij een toepasselijke cao daar regels over bevat). Het is dus ook mogelijk een mondelinge arbeidsovereenkomst te hebben. Het is ook mogelijk dat een overeenkomst bijvoorbeeld als overeenkomst van opdracht begint en in de loop der tijd zo verandert dat het een arbeidsovereenkomst wordt, omdat dan in de praktijk aan de drie bovenstaande vereisten is voldaan.
De wettekst noemt daarnaast de woorden 'gedurende zekere tijd': de verbintenis om arbeid te verrichten strekt zich uit over een periode.
Persoonlijk verrichten van arbeid
Wanneer verricht iemand persoonlijk arbeid? Onder ‘arbeid’ vallen fysieke en geestelijke werkzaamheden; de wet stelt geen eisen aan de aard ervan. Voor het ‘persoonlijk’ verrichten van arbeid gaat het erom dat de werknemer geacht wordt zelf de arbeid te verrichten en niet iemand anders. Hoe dit ook wel wordt uitgelegd is dat er geen sprake mag zijn van ‘vrijelijk laten vervangen’. Met andere woorden, kan de werknemer zich zonder enig overleg met de werkgever laten vervangen door een ander? Zo ja, dan is er geen sprake van een arbeidsovereenkomst. De arbeid hoeft dan immers niet persoonlijk te worden verricht, maar kan door iedereen worden gedaan. Vervanging is daarmee niet volledig uitgesloten: artikel 7:659 BW gaat ervan uit dat een werknemer zich met toestemming van de werkgever door een derde kan laten vervangen. Het verschil zit dus in de vraag wie daarover beslist.
Loon
Wanneer is er sprake van loon? ‘Loon’ is de tegenprestatie die de werkgever aan de werknemer verschuldigd is voor de overeengekomen en/of verrichte arbeid. Het hoeft niet uitsluitend uit geld te bestaan; artikel 7:617 BW noemt de vormen waarin loon mag worden vastgesteld. Als iemand voor zijn werk geen tegenprestatie van de werkgever krijgt, zoals bij vrijwilligerswerk, dan is er geen sprake van loon en dus ook niet van een arbeidsovereenkomst. Voor het bestaan van een arbeidsovereenkomst is niet vereist dat is vastgesteld wat precies als loon verschuldigd zal zijn, maar alleen dat vaststaat dát de werkgever een tegenprestatie moet leveren voor de arbeid verricht door de werknemer.
Gezagsverhouding
De gezagsverhouding is een belangrijk element in de arbeidsovereenkomst. Wanneer is er sprake van een gezagsverhouding? De werknemer verricht de arbeid in dienst van de werkgever, zoals de wettekst het noemt. Dit onderscheidt de arbeidsovereenkomst ook van bijvoorbeeld de overeenkomst van opdracht. Op het moment dat de werkgever de bevoegdheid heeft om aanwijzingen en instructies te geven aan de werknemer is er sprake van een gezagsverhouding. De werkgever hoeft niet per se gebruik te maken van deze bevoegdheid, maar hij moet hem wel hebben. De werknemer moet in die zin verplicht zijn om deze aanwijzingen en instructies op te volgen. Pas als hier sprake van is, kan van een arbeidsovereenkomst in de zin van artikel 7:610 BW worden gesproken. Of dat zo is, wordt volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad beoordeeld aan de hand van alle omstandigheden van het geval in onderling verband bezien; geen enkel kenmerk is op zichzelf beslissend.
Wetgeving in voorbereiding
Deze toelichting beschrijft de geldende tekst van artikel 7:610 BW. Over een andere omschrijving van de arbeidsovereenkomst, met het oog op de positie van (schijn)zelfstandigen, wordt al enige tijd wetgeving voorbereid. Wat daarvan wordt en wanneer, staat nog niet vast.
Samenloop van verschillende typen overeenkomsten
Het tweede lid van artikel 7:610 BW geeft aan wat er geldt als een overeenkomst zowel aan de omschrijving van de arbeidsovereenkomst voldoet als aan die van een andere door de wet geregelde bijzondere soort van overeenkomst. De wet kiest dan niet voor één van beide: de bepalingen van beide regelingen zijn naast elkaar van toepassing. Alleen als die bepalingen met elkaar in strijd zijn, gaan de regels over de arbeidsovereenkomst voor. De samenloopregel ziet dus niet op de vraag of er een arbeidsovereenkomst is, maar op de gevolgen als dat vaststaat en er tegelijk een ander benoemd contract is.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Freelancer of werknemer? Alle kenmerken samen
Een docent gaf jarenlang les bij een opleidingsinstituut, maar factureerde met btw via zijn eigen vennootschap, kreeg geen loonheffing ingehouden en viel buiten de bedrijfsregelingen voor vakantie, ziekte en pensioen. De Hoge Raad laat het oordeel in stand dat geen arbeidsovereenkomst bestond. Partijen die werk tegen betaling afspreken kunnen hun overeenkomst op verschillende manieren inrichten; niet één enkel kenmerk is beslissend, maar de verschillende rechtsgevolgen die zij aan hun verhouding hebben verbonden moeten in onderling verband worden bezien, mede gelet op de wijze waarop zij feitelijk uitvoering aan de overeenkomst hebben gegeven.
-
Wat partijen wilden, of hoe zij het uitvoerden?
Een algemeen directeur verrichtte zijn werk formeel op basis van een managementovereenkomst met zijn eigen holding; het bedrijfstakpensioenfonds stelde dat hij in werkelijkheid werknemer was. De Hoge Raad verwierp het cassatieberoep en oordeelde dat bij de kwalificatie niet alleen van belang is wat partijen bij het sluiten van de overeenkomst voor ogen stond, maar ook de wijze waarop zij feitelijk uitvoering aan de overeenkomst hebben gegeven. Dat partijen uitdrukkelijk geen arbeidsovereenkomst wilden sluiten, staat op zichzelf niet in de weg aan het oordeel dat er toch een arbeidsovereenkomst is. De uitspraak laat zien dat de feitelijke uitvoering het etiket van de overeenkomst kan overrulen.
-
Eerst uitleggen, dan pas kwalificeren
Iemand die met behoud van uitkering op een participatieplaats bij de gemeente werkte, stelde dat hij een arbeidsovereenkomst had. De Hoge Raad splitst de beoordeling in twee stappen: eerst stelt de rechter met de gewone uitlegmaatstaf vast welke rechten en verplichtingen partijen zijn overeengekomen, daarna beoordeelt hij of wat is overeengekomen de kenmerken van een arbeidsovereenkomst heeft. Of partijen de overeenkomst zelf als arbeidsovereenkomst bedoelden, is daarbij niet van belang. De stimuleringspremie gold niet als loon, omdat zij niet de beloning voor verrichte arbeid is.
-
Wanneer is een werkrelatie een arbeidsovereenkomst?
Maaltijdbezorgers werkten op grond van contracten die hun veel vrijheid lieten: zij konden zelf bepalen of zij zich aanmeldden en zich laten vervangen. De Hoge Raad laat het oordeel in stand dat toch sprake was van arbeidsovereenkomsten. Of een overeenkomst een arbeidsovereenkomst is, hangt af van alle omstandigheden in onderling verband; de vrijheid om al dan niet te komen werken en de mogelijkheid zich te laten vervangen sluiten een arbeidsovereenkomst op zichzelf niet uit. Voor nadere algemene regels zag de Hoge Raad geen aanleiding: dat is aan de wetgever.
-
Telt ondernemerschap mee bij de kwalificatie?
Een vakbond vorderde dat een taxiplatform de algemeen verbindend verklaarde cao zou naleven; de vraag was of de overeenkomsten met de chauffeurs arbeidsovereenkomsten zijn. De Hoge Raad beantwoordde prejudiciele vragen over het gezichtspunt 'ondernemerschap' uit het toetsingskader voor kwalificatie: of iemand zich in het economisch verkeer als ondernemer gedraagt of kan gedragen ziet ook op omstandigheden die zich buiten de te kwalificeren verhouding met de opdrachtgever voordoen, en dat gezichtspunt kan het verschil maken voor de uitkomst. Daarnaast kan de rechter in zo'n collectieve vordering een algemeen oordeel geven over de kwalificatie van de overeenkomsten van werkenden bij dezelfde opdrachtgever. Daarmee wordt het toetsingskader van artikel 7:610 BW voor platformwerk verder ingevuld.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.