Boek 7 Artikel 450 (7:450 BW)

Geen behandeling zonder toestemming: dat is de kern van artikel 7:450 BW. Voor elke verrichting die de hulpverlener ter uitvoering van de behandelingsovereenkomst doet, is de instemming van de patiënt nodig. Het artikel regelt daarnaast twee bijzondere situaties: de jongere tussen twaalf en zestien jaar, en de patiënt die zijn belangen niet meer kan overzien.

De hoofdregel

Toestemming is vormvrij. Zij kan uitdrukkelijk worden gegeven, maar ook blijken uit gedrag, bijvoorbeeld doordat iemand zijn mouw opstroopt voor een prik. Bij ingrijpende verrichtingen ligt dat anders: daar moet duidelijk zijn dat de patiënt daadwerkelijk heeft ingestemd, en op zijn verzoek moet dat volgens artikel 7:451 BW worden vastgelegd.

Kinderen van twaalf tot zestien jaar

Voor deze groep is in beginsel dubbele toestemming nodig: die van het kind zelf én die van de ouders met gezag of de voogd. Op die regel bestaan twee uitzonderingen. De verrichting kan zonder toestemming van de ouders doorgaan als zij kennelijk nodig is om ernstig nadeel voor het kind te voorkomen. En zij kan doorgaan als het kind, ook nadat de ouders hebben geweigerd, de behandeling weloverwogen blijft willen. De toestemming van het kind zelf blijft in beide gevallen vereist.

De patiënt die niet meer kan beslissen

Kan een patiënt van zestien jaar of ouder zijn belangen niet meer redelijk waarderen, dan komt er een vertegenwoordiger in beeld; artikel 7:465 BW wijst aan wie dat kan zijn. Heeft de patiënt eerder, toen hij nog wel kon beslissen, schriftelijk vastgelegd dat hij een bepaalde behandeling weigert, dan moeten de hulpverlener en die vertegenwoordiger die weigering volgen. Het derde lid bepaalt in de laatste zin dat de hulpverlener hiervan kan afwijken indien hij daartoe gegronde redenen aanwezig acht.

Waarom dit zo zwaar weegt

Een verrichting zonder toestemming is een inbreuk op de lichamelijke integriteit. Dat kan tot aansprakelijkheid leiden, ook als de ingreep medisch goed is uitgevoerd. De patiënt mag nee zeggen, ook tegen een behandeling die zijn arts verstandig vindt, en de wet vraagt niet dat hij die weigering rechtvaardigt.

Een voorbeeld. Een veertienjarig meisje met ernstige slaapproblemen wil gesprekken met een psycholoog beginnen. Haar ouders weigeren hun toestemming omdat zij vinden dat het probleem vanzelf overgaat. Blijft zij, ook na die weigering en na een gesprek met de psycholoog over wat de behandeling inhoudt, weloverwogen bij haar wens, dan kan de behandeling zonder toestemming van de ouders worden gestart.

In de praktijk

Voor hulpverleners geldt dat het dossier van artikel 7:454 BW de gegevens over de gezondheid van de patiënt en de uitgevoerde verrichtingen bevat; bij een geschil over toestemming is dat een belangrijke bron. Bij jongeren tussen twaalf en zestien is de toestemming van zowel het kind als de ouders het uitgangspunt, met de twee uitzonderingen van het tweede lid.