Boek 7 Artikel 445 (7:445 BW)

Wie een agentuurcontract voorgelegd krijgt, wil vooral weten wat er in dat contract mag staan en wat niet. Artikel 7:445 BW geeft het antwoord. Het somt op van welke bepalingen partijen helemaal niet mogen afwijken, en van welke bepalingen alleen niet ten nadele van de handelsagent mag worden afgeweken. Alles wat niet in die opsomming staat, kunnen partijen in beginsel zelf regelen.

Twee soorten bescherming

De wet kent hier twee niveaus. Bij de bepalingen van het eerste lid is elke afwijking uitgesloten, ook als beide partijen dat willen en ook als het de agent zou bevoordelen. Bij de bepalingen van het tweede lid mag wél worden afgeweken, maar alleen in het voordeel van de agent. Zo'n regeling heet semidwingend recht: de agent mag er beter van worden, niet slechter.

Wat helemaal vaststaat

Onder het eerste lid vallen onder meer de zorgplicht van de principaal uit artikel 7:430 BW, de opgave en de inzage in de provisieberekening uit artikel 7:433 BW, de minimumopzegtermijnen uit het tweede lid van artikel 7:437 BW, de regeling over onregelmatige beëindiging en dringende reden uit artikel 7:439 BW, de ontbinding door de kantonrechter uit artikel 7:440 BW, de berekening van de schadeloosstelling uit artikel 7:441 BW, het concurrentiebeding uit artikel 7:443 BW en de korte verjaring uit artikel 7:444 BW. Ook een aantal algemene bepalingen over opdracht en het tweede lid van artikel 7:426 BW hoort erbij, evenals het recht op een ondertekend geschrift uit artikel 7:428 BW en de regeling over aansprakelijkheid van de agent uit artikel 7:429 BW.

Wat alleen in het voordeel van de agent kan

Het tweede lid noemt drie punten die alleen ten gunste van de agent mogen worden aangepast: het moment waarop het recht op provisie uiterlijk ontstaat uit artikel 7:432 BW, de opeisbaarheid van de provisie uit artikel 7:434 BW en, zolang de overeenkomst nog loopt, de klantenvergoeding van artikel 7:442 BW.

Waarom die klantenvergoeding apart staat

Bij de klantenvergoeding zit een tijdslot in de bepaling: afwijken ten nadele van de agent kan niet vóór het einde van de overeenkomst. Zolang de samenwerking loopt, is de agent immers afhankelijk van de principaal en zou hij onder druk afstand kunnen doen van iets wat hij nog moet verdienen. Is de agentuur eenmaal geëindigd, dan mogen partijen daarover wél vrij een regeling treffen, bijvoorbeeld in een vaststellingsovereenkomst waarin zij alle aanspraken afwikkelen.

Een voorbeeld. In een contract staat dat de principaal met één maand kan opzeggen, dat de agent afstand doet van elke aanspraak op een vergoeding voor opgebouwde klanten, en dat een concurrentiebeding vijf jaar geldt. De laatste twee bedingen lopen zonder meer stuk op dit artikel: afstand vooraf is niet toegestaan en het concurrentiebeding werkt hoogstens twee jaar. Het eerste beding houdt alleen in het eerste jaar stand: de dwingende minimumtermijn van artikel 7:437 BW loopt op met de duur van de samenwerking, zodat één maand te kort is zodra de agentuur langer dan een jaar duurt.

In de praktijk

Voor de agent is dit het artikel om als eerste naast zijn contract te leggen; een beding dat op de lijst botst, hoeft hij simpelweg niet te accepteren. Voor de principaal is het een reden om standaardcontracten uit het buitenland niet klakkeloos over te nemen, want die bevatten vaak bedingen die hier geen stand houden. En voor beiden geldt dat een afwijkende afspraak niet het hele contract ongeldig maakt: het is het strijdige beding dat sneuvelt, de rest blijft in de regel gewoon overeind.