Boek 7 Artikel 443 (7:443 BW)

Een principaal wil vaak voorkomen dat zijn vertrekkende agent meteen met dezelfde klanten voor een concurrent gaat werken. Artikel 7:443 BW laat zo'n beding toe, maar snoert het in. Het moet op schrift staan, het mag niet verder reiken dan waar de agent werkelijk werkzaam was, het duurt hoogstens twee jaar, de principaal kan er in bepaalde gevallen van beëindiging geen rechten aan ontlenen, en de rechter kan het bijstellen.

De geldigheidseisen

Een beding dat de agent na afloop beperkt in zijn vrijheid om werkzaam te zijn, geldt alleen voor zover aan twee eisen is voldaan. Het moet schriftelijk zijn vastgelegd, en het moet aansluiten bij het werk dat hij deed: bij het soort goederen of diensten waarvoor hij optrad, én bij het gebied dat aan hem was toevertrouwd of bij de klantenkring in combinatie met dat gebied. Een beding dat alleen de klantenkring beschermt zonder enige begrenzing naar gebied, blijft dus buiten de toegestane reikwijdte. Een beding dat de agent verbiedt in het hele land in welke branche dan ook aan de slag te gaan, gaat daar ver overheen en werkt in zoverre niet.

Hoogstens twee jaar

Het beding kan niet langer werken dan twee jaar na het einde van de overeenkomst. Staat er een langere periode in het contract, dan is dat deel zonder werking. Binnen die grens zijn partijen vrij een kortere duur af te spreken.

Wanneer de principaal er geen rechten aan ontleent

Het derde lid noemt drie manieren waarop de overeenkomst kan zijn geëindigd, die tot gevolg hebben dat de principaal zich niet op het beding kan beroepen, hoe zorgvuldig het verder ook is opgesteld:

• onregelmatige beëindiging door de principaal: hij heeft opgezegd zonder toestemming van de agent, zonder de wettelijke of overeengekomen termijn in acht te nemen en zonder een dringende reden die hij de agent onverwijld heeft meegedeeld;
• beëindiging door de agent om een dringende reden die hij de principaal onverwijld heeft meegedeeld en waarvoor de principaal een verwijt treft;
• een rechterlijke uitspraak die de overeenkomst heeft beëindigd op grond van omstandigheden waarvan de principaal een verwijt treft.

Eindigt de overeenkomst op een andere manier, bijvoorbeeld door een regelmatige opzegging met inachtneming van de termijn of door het verstrijken van de afgesproken looptijd, dan valt het beding niet op grond van dit lid weg.

De rechter kan het beding beperken

Ook een beding dat aan alle eisen voldoet, kan in een concreet geval te ver gaan. Op verzoek van de agent kan de rechter het geheel of gedeeltelijk tenietdoen, op de grond dat de agent er onbillijk door wordt benadeeld in verhouding tot het belang dat de principaal ermee beschermt. De rechter weegt dus het belang van de principaal tegen de gevolgen voor het inkomen en de beroepsuitoefening van de agent. Van dit artikel kan volgens artikel 7:445 BW niet worden afgeweken.

Een voorbeeld. Een agent verkocht drie jaar lang tuinmeubelen in twee provincies. Zijn contract verbiedt hem twee jaar lang in heel Europa in de meubelbranche te werken. Voor zover het beding buiten zijn productgroep en zijn gebied reikt, mist het werking; en zegt de principaal onregelmatig op, dan kan hij aan het beding geen rechten meer ontlenen.