Boek 7 Artikel 441 (7:441 BW)

Wie een agentuurovereenkomst onregelmatig beëindigt, is schadeplichtig. Artikel 7:441 BW vertelt hoeveel dat kost. Uitgangspunt is een vast bedrag: de beloning over de periode dat de samenwerking bij een nette beëindiging nog had moeten doorlopen. Wie liever zijn werkelijke schade vergoed ziet, mag daarvoor kiezen, maar moet die schade dan wel bewijzen.

De berekening

De basis is de tijd die ten onrechte is afgesneden. Was de opzegtermijn vijf maanden en is er per direct gestopt, dan gaat het om vijf maanden beloning. Bij een contract voor bepaalde tijd is dat de resterende looptijd. Om te bepalen hoe hoog die beloning is, schrijft de wet voor dat rekening wordt gehouden met de provisie die in de voorafgaande tijd is verdiend en met alle andere factoren die ter zake in acht moeten worden genomen.

De rechter kan verminderen

De uitkomst van die som kan onredelijk hoog uitvallen, bijvoorbeeld wanneer de agent kort na de beëindiging al een vergelijkbare portefeuille had. Daarom mag de rechter het bedrag verlagen als het hem gelet op de omstandigheden te hoog voorkomt. Verhogen kan langs deze weg niet; wie meer wil, moet de andere route kiezen.

De keuze voor volledige schadevergoeding

De benadeelde partij mag in plaats van dat vaste bedrag volledige vergoeding van haar schade vorderen. Dat is aantrekkelijk als de werkelijke schade groter is dan een paar maanden provisie, bijvoorbeeld doordat investeringen in een showroom of in personeel waardeloos zijn geworden. Daar staat een last tegenover: de omvang van die schade moet worden bewezen. Het is dus kiezen tussen een vast bedrag dat de rechter kan verminderen en een mogelijk hogere uitkomst met bewijsrisico. De keuze ligt bij de benadeelde; de schadeplichtige kan haar niet voor hem maken.

Wanneer dit artikel geldt

Het artikel werkt niet zelfstandig, maar sluit aan bij twee andere bepalingen. Het geldt wanneer iemand op grond van artikel 7:439 BW schadeplichtig is, dus na een onregelmatige beëindiging of na een terechte beëindiging om een dringende reden die aan de ander te wijten is. En het geldt wanneer de kantonrechter de overeenkomst op grond van artikel 7:440 BW heeft ontbonden wegens een verwijtbare dringende reden.

Een voorbeeld. Een principaal zet een agent na acht jaar per direct op straat, zonder dringende reden. De opzegtermijn zou zes maanden zijn geweest. De agent kan zes maanden beloning vorderen, berekend naar wat hij de afgelopen jaren gemiddeld verdiende. Kan hij aantonen dat hij daarnaast een leaseauto en een medewerker had die hij niet meteen kwijt kon, dan kan hij in plaats daarvan zijn volledige schade vorderen.

In de praktijk

De keuze tussen beide varianten bepaalt ook welk bewijs moet worden geleverd. Deze aanspraak staat los van de klantenvergoeding van artikel 7:442 BW: die twee kunnen naast elkaar bestaan. Van dit artikel kan volgens artikel 7:445 BW niet worden afgeweken, en op grond van artikel 7:444 BW verjaart de vordering al een jaar na het feit dat haar deed ontstaan; die korte termijn bepaalt hoeveel tijd er is om de vordering in te stellen.