Boek 7 Artikel 422 (7:422 BW)

Een lastgeving is een persoonlijke verhouding: de een vertrouwt de ander toe om voor zijn rekening rechtshandelingen te verrichten. Artikel 7:422 BW trekt daaruit de consequentie dat de overeenkomst niet alleen door opzegging eindigt, maar ook van rechtswege afloopt zodra een van beide partijen wegvalt of het beheer over zijn vermogen verliest. Het artikel noemt vier gebeurtenissen aan elke kant en regelt daarnaast wat er daarna nog moet gebeuren.

Wanneer de overeenkomst eindigt

Aan de kant van de lastgever eindigt de lastgeving door zijn overlijden, door ondercuratelestelling, door faillissement en door toepassing van de schuldsaneringsregeling voor natuurlijke personen. Bij overlijden en curatele geldt daarbij een belangrijke nuance: de overeenkomst loopt door totdat de lasthebber ervan weet. Handelingen die hij in onwetendheid nog verricht, blijven dus gedekt. Aan de kant van de lasthebber leiden dezelfde vier gebeurtenissen tot het einde, zonder die kennisregel.

Daarnaast blijft de gewone weg openstaan: opzegging. Artikel 7:408 BW regelt dat de lastgever een opdracht steeds kan opzeggen en dat de opdrachtnemer dat onder voorwaarden ook kan. Artikel 7:422 BW komt daar dus bovenop en niet voor in de plaats.

Kan hiervan worden afgeweken

Dit is bij dit artikel de kernvraag. De bevoegdheid van de lastgever om op te zeggen en het einde door zijn dood, curatele, faillissement of schuldsanering zijn in beginsel dwingend geregeld: daar kan een contract niet vanaf. Er zijn twee afwijkingsmogelijkheden. De eerste staat in dit artikel zelf: strekt de overeenkomst tot een rechtshandeling in het belang van de lasthebber zelf of van een derde, dan mag wél worden afgesproken dat de lastgever niet kan opzeggen, of dat de overeenkomst zijn dood of curatele overleeft. De regels over de onherroepelijke volmacht uit artikel 3:74 BW gelden daarbij overeenkomstig, zodat de rechter zo'n beding om gewichtige redenen kan doorbreken. De tweede staat in artikel 7:423 BW, maar is smaller dan zij lijkt: alleen wanneer de rechtspersoon die de gebundelde rechten van meer lastgevers uitoefent als lasthebber heeft bedongen dat de lastgever dat recht niet meer zelf mag uitoefenen, mag van dit artikel worden afgeweken en kan ook worden bepaald dat de lastgeving het faillissement of de schuldsanering van de lastgever overleeft. Ontbreekt dat beding, dan blijft de dwingende hoofdregel gewoon gelden.

Wat er na het einde nog moet gebeuren

Een overeenkomst die eindigt, laat de wederpartij niet meteen in de kou staan. Eindigt de lastgeving doordat de lastgever overlijdt of onder curatele wordt gesteld, dan moet de lasthebber toch nog doen wat de omstandigheden in het belang van de andere kant vragen: lopende zaken afronden, schade voorkomen, een positie sluiten die anders verloren gaat.

Overlijdt de lasthebber, dan rust een vergelijkbare plicht op zijn erfgenamen, maar alleen als zij zowel van de erfopvolging als van de lastgeving op de hoogte zijn. Dezelfde zorgplicht geldt voor degenen in wier dienst hij werkte of met wie hij samen een beroep of bedrijf uitoefende, bijvoorbeeld zijn kantoorgenoten.

Een voorbeeld. Iemand geeft een makelaar de opdracht om voor zijn rekening een bedrijfspand te verkopen. De opdrachtgever overlijdt terwijl de onderhandelingen lopen. Zodra de makelaar dat hoort, is de lastgeving geëindigd, maar hij moet nog wel voorkomen dat de erfgenamen schade lijden: hij informeert de gegadigde, laat een bod niet stilzwijgend verlopen en draagt het dossier over.

In de praktijk

Wie een tussenpersoon inschakelt, doet er goed aan te bedenken dat de afspraak eindigt op het moment dat een van beiden wegvalt; wil men dat een regeling het overlijden overleeft, dan moet daarvoor een bijzondere reden bestaan en moet dat uitdrukkelijk zijn afgesproken. Voor erfgenamen en curatoren is vooral het slot van belang: zij mogen een lopende zaak niet zonder meer laten vallen. En voor de wederpartij geldt dat zij bij twijfel navraag doet of degene met wie zij zaken doet nog wel bevoegd is.