Boek 7 Artikel 418 (7:418 BW)

Niet elke belangenverstrengeling bestaat eruit dat de lasthebber zelf koopt of dat hij voor twee partijen tegelijk werkt. Vaak is het subtieler: hij krijgt een vergoeding van de andere kant, hij heeft een aandeel in de partij die verkoopt, of hij heeft er anderszins voordeel bij dat de deal doorgaat. Voor die gevallen geldt dit artikel: hij moet het melden.

Wanneer geldt de meldplicht

De bepaling ziet op alle situaties buiten die van de artikelen 7:416 en 7:417 BW. Heeft de lasthebber direct of indirect belang bij de totstandkoming van de rechtshandeling, dan moet hij de lastgever daarvan in kennis stellen. Alleen als de inhoud van de rechtshandeling zo nauwkeurig vaststaat dat belangenstrijd is uitgesloten, hoeft dat niet: er valt dan immers niets meer te beïnvloeden.

Direct of indirect

Beide vormen tellen, en juist de indirecte vorm wordt vaak over het hoofd gezien.

• Direct: de lasthebber verdient rechtstreeks aan de transactie, bijvoorbeeld door een vergoeding van de wederpartij.
• Indirect: het voordeel loopt via een ander, bijvoorbeeld via een onderneming waarin hij deelneemt, via een familielid of via een samenwerkingsverband.

- Ook toekomstig voordeel telt mee als het aan de totstandkoming is verbonden.

De sanctie

Wie in strijd met de meldplicht handelt, heeft tegenover die lastgever geen recht op loon en moet bovendien de schade vergoeden die daaruit voortvloeit. Van deze regel kan niet ten nadele van de lastgever worden afgeweken. Het verzwijgen van een eigen belang kan de tussenpersoon dus zijn hele beloning kosten, ook als de transactie op zichzelf gunstig uitpakte.

Waarom de wet zo streng is

De lastgever schakelt juist iemand in omdat hij zelf de markt, de tegenpartij of het onderwerp niet overziet. Hij moet erop kunnen vertrouwen dat het advies en het handelen op zijn belang zijn gericht. Zodra er een eigen belang meespeelt, kan hij dat alleen beoordelen als hij ervan weet. Melden herstelt de informatiepositie; verzwijgen ondermijnt de hele verhouding.

Een voorbeeld. Een tussenpersoon krijgt de last om voor een klant een machine aan te schaffen en ontvangt van de leverancier een provisie per verkocht exemplaar. Hij vertelt dat niet. Het advies om juist deze leverancier te kiezen, is dan niet vrij van eigen belang. Hij verliest zijn recht op loon tegenover zijn opdrachtgever, en als die door de keuze schade lijdt, moet hij die vergoeden.

In de praktijk

Voor de lastgever: vraag standaard of uw tussenpersoon van enige andere partij een vergoeding ontvangt of anderszins belang heeft bij de uitkomst, en vraag om een schriftelijk antwoord. Blijkt achteraf dat er iets is verzwegen, dan hoeft u het loon niet te betalen en kunt u het betaalde terugvorderen. Voor de lasthebber: meld elk belang uit eigen beweging, ook als u denkt dat het uw advies niet heeft beïnvloed. De melding kost u niets; het verzwijgen kost u uw beloning.