Boek 7 Artikel 413 (7:413 BW)

De regeling over opdracht is grotendeels aanvullend recht: partijen mogen andere afspraken maken. Op drie punten trekt de wet een streep. Dit artikel bepaalt van welke bepalingen niet, of niet ten nadele van een particuliere opdrachtgever, kan worden afgeweken. Wie algemene voorwaarden van een dienstverlener leest, kan hiermee snel beoordelen wat daarin wel en niet standhoudt.

Voor wie de bescherming geldt

De sleutel zit in de omschrijving van artikel 7:408 BW, derde lid: een natuurlijk persoon die de opdracht niet heeft gegeven in de uitoefening van een beroep of bedrijf. Dat is de particuliere opdrachtgever, de consument van deze titel. Een ondernemer of een rechtspersoon valt er niet onder; die kan wel degelijk afwijkende afspraken maken en daaraan worden gehouden.

De drie regels op een rij

De wet onderscheidt drie niveaus van bescherming.

• Volledig dwingend: van de regel dat een particuliere opdrachtgever wegens opzegging geen schadevergoeding verschuldigd is, kan door niemand worden afgeweken, in geen enkele richting.
• Semidwingend: van het recht om de opdracht altijd op te zeggen en van de loonregeling bij een voortijdig einde kan niet ten nadele van zo'n particuliere opdrachtgever worden afgeweken. Gunstiger afspraken mogen wel.

- Beperkt: van de verjaring van de vordering tot afgifte van stukken kan alleen worden afgeweken op dezelfde voet als bij de algemene verjaringsregels van Boek 3 is toegestaan.

Wat dat concreet betekent

Voorwaarden waarin staat dat een opdracht niet tussentijds kan worden opgezegd, dat bij annulering het volledige honorarium verschuldigd is, of dat de opdrachtgever de schade van de dienstverlener moet vergoeden als hij afhaakt, houden tegenover een particulier geen stand. Wat wel gewoon verschuldigd blijft, zijn de onkosten van artikel 7:406 BW en het deel van het loon waarop de opdrachtnemer op grond van artikel 7:411 BW recht heeft.

Een voorbeeld. In de voorwaarden van een adviesbureau staat dat bij tussentijdse beëindiging altijd het volledige overeengekomen honorarium wordt gefactureerd. Een particuliere klant die na twee gesprekken stopt, is dat niet verschuldigd; hij betaalt voor het verrichte werk en de gemaakte kosten. Een bedrijf dat dezelfde voorwaarden heeft geaccepteerd, kan er wél aan gebonden zijn.

In de praktijk

Voor de particuliere opdrachtgever: een annuleringsclausule die verder gaat dan de wet toestaat, kan hem niet worden tegengeworpen. Een schriftelijke opzegging en een eindafrekening op basis van verricht werk en gemaakte kosten maken duidelijk wat nog verschuldigd is. Voor de opdrachtnemer: bedingen die tegenover consumenten niet kunnen worden ingeroepen, leveren tegenover die groep geen afdwingbare aanspraak op. Heldere tarieven en tussentijdse facturatie maken de afrekening bij een voortijdig einde eenvoudiger.