Boek 7 Artikel 399e (7:399e BW)

Een eigenaar kan het bedrijf op zijn grond laten voeren door iemand anders zonder die persoon pachter te maken. Zo iemand heet in de wet een zetboer. Dat mag niet zonder meer: het aanstellen én het aangesteld houden van een zetboer heeft voorafgaande goedkeuring van de grondkamer nodig.

Wie is zetboer

De wet omschrijft het als degene aan wie de eigenaar of rechthebbende de exploitatie van een hoeve of los land heeft overgedragen, die daarbij een belangrijke invloed op de leiding van het bedrijf heeft gekregen en die daarvoor een vergoeding ontvangt. Drie elementen dus: overdracht van de exploitatie, wezenlijke zeggenschap over de bedrijfsvoering, en een tegenprestatie.

• Overdracht van de exploitatie, niet slechts het uitvoeren van werkzaamheden.
• Belangrijke invloed op de leiding van het bedrijf; wie alleen opdrachten uitvoert, is geen zetboer.
• Een vergoeding als tegenprestatie voor het voeren van het bedrijf.

De wet spreekt van 'de eigenaar of rechthebbende'. Ook wie geen eigenaar is maar een ander recht op de grond heeft waarmee hij het bedrijf kan exploiteren, kan dus een zetboer aanstellen. De woorden 'hoeve of los land' sluiten aan bij de begrippen die de pachttitel ook elders gebruikt.

Zetboer of pachter

Het onderscheid met pacht volgt uit de omschrijving in het tweede lid. Bij de zetboer is het de eigenaar of rechthebbende die betaalt: de zetboer ontvangt een vergoeding als tegenprestatie. Bij pacht loopt de tegenprestatie juist de andere kant op; volgens artikel 7:311 BW verstrekt de verpachter het gebruik van de onroerende zaak tegen een tegenprestatie van de pachter. De wet heeft de regeling over de zetboer in de pachttitel opgenomen en legt de goedkeuring bij de grondkamer, de instantie die ook over pachtovereenkomsten oordeelt.

Alleen bij bijzondere redenen

De grondkamer keurt de aanstelling alleen goed als daarvoor bijzondere redenen aanwezig zijn. De wet zegt niet wat zulke redenen zijn; de grondkamer beoordeelt dat aan de hand van de omstandigheden van het geval. Zij gaat daarbij niet over de inhoud van de afspraken: de voorwaarden van de aanstelling, zoals de hoogte van de vergoeding, beoordeelt zij uitdrukkelijk niet.

Een voorbeeld. Een eigenaar van een akkerbouwbedrijf wil een ervaren teler de leiding over het bedrijf geven tegen een jaarlijkse vergoeding, zonder hem pachter te maken. Voordat de teler begint, moet de eigenaar goedkeuring vragen aan de grondkamer en aangeven welke bijzondere redenen hij voor deze constructie heeft. De grondkamer beoordeelt alleen of die redenen er zijn; over de vergoeding en de verdere afspraken tussen eigenaar en teler spreekt zij zich niet uit.

Wat het aangesteld houden betekent

De goedkeuring is niet alleen nodig bij de start. Het eerste lid noemt naast het aanstellen ook het aangesteld houden van een zetboer. Wie een zetboer aanhoudt zonder dat de grondkamer daarmee heeft ingestemd, handelt dus in strijd met deze bepaling.

In de praktijk

Voor de eigenaar: de goedkeuring moet er zijn voordat de zetboer begint, en het verzoek aan de grondkamer draait om de bijzondere reden voor de constructie. Voor degene die het bedrijf voert: het is van belang te weten wat zijn positie is en of er goedkeuring is. Krijgt hij in feite de exploitatie én de leiding, dan hangt van de kwalificatie als zetboer of als pachter af welke regels op zijn verhouding met de eigenaar van toepassing zijn.