Boek 7 Artikel 372 (7:372 BW)

Als de rechter beslist dat de pacht eindigt, laat hij het daar niet bij. Hij bepaalt in dezelfde uitspraak wanneer het gepachte moet worden ontruimd, en die beslissing geldt meteen als een veroordeling tot ontruiming tegen dat moment. Horen er bedrijfsgebouwen bij het verpachte, dan kan hij bovendien een bedrag vaststellen dat de verpachter aan de pachter moet betalen als tegemoetkoming in diens verhuis- en inrichtingskosten.

Het ontruimingstijdstip

Dat de rechter zelf de datum bepaalt, is voor beide partijen van groot belang. De pachter weet waar hij aan toe is en kan zijn bedrijf daarnaar inrichten: een oogst nog binnenhalen, vee elders onderbrengen, een nieuwe locatie zoeken. Omdat de toewijzing al als veroordeling tot ontruiming geldt, hoeft de verpachter daarvoor geen tweede procedure te voeren. De vastgestelde dag is alleen nog geen zekerheid over het moment waarop hij over de grond beschikt: heeft de pachter zich tijdig tegen de opzegging verzet, dan blijft de pacht van kracht totdat over de beëindiging onherroepelijk is beslist, en alleen als het verweer van de pachter kennelijk ongegrond is mag de rechter zijn toewijzend vonnis uitvoerbaar bij voorraad verklaren. Wordt een rechtsmiddel ingesteld, dan valt ontruiming tot dat moment doorgaans niet af te dwingen.

Wanneer een tegemoetkoming mogelijk is

Het tweede lid stelt één voorwaarde: in het verpachte moeten bedrijfsgebouwen zijn begrepen. Is dat zo, dan kan de rechter het bedrag vaststellen in dezelfde beslissing waarin hij de beëindiging toewijst. De wet noemt de kosten waarop de tegemoetkoming ziet: kosten van verhuizing en van inrichting. Denk aan het demonteren, vervoeren en opnieuw installeren van een melkrobot of koelinstallatie, het verplaatsen van opslagvoorzieningen en het geschikt maken van een nieuwe locatie voor het bedrijf.

Wat de tegemoetkoming is en niet is

De wet spreekt van een tegemoetkoming in de verhuis- en inrichtingskosten. Dat is iets anders dan volledige schadevergoeding.

• Het gaat om kosten van verplaatsing en herinrichting, niet om gemiste winst of de waarde van het verloren pachtrecht.
• De rechter kan een bedrag vaststellen; hij is daartoe niet verplicht. Is hij het van plan, dan laat hij dat eerst aan partijen weten en krijgt de verpachter een termijn om zijn vordering in te trekken; doet hij dat, dan volgt alleen nog een beslissing over de proceskosten en loopt de pacht door. Dat volgt uit de overeenkomstige toepassing van artikel 7:297 leden 2 en 3 BW.
• Andere aanspraken blijven bestaan, zoals de schadevergoeding van artikel 7:373 BW wanneer achteraf blijkt dat het voorgewende eigen gebruik er nooit is geweest.

Een voorbeeld. De pacht van een hoeve met ligboxenstal wordt beëindigd wegens dringend eigen gebruik. De rechter bepaalt dat er over ruim een jaar moet worden ontruimd, zodat het lopende seizoen kan worden afgemaakt, en kent een bedrag toe voor het verplaatsen van de melkinstallatie en de inrichting van de nieuwe stal. Voor de misgelopen omzet in het overgangsjaar is deze bepaling niet bedoeld.

In de praktijk

Voor de pachter: breng uw verhuis- en inrichtingskosten in de procedure zelf in beeld, met offertes en berekeningen, en vraag om een ontruimingstermijn die past bij het bedrijfsritme. Doet u dat pas na het vonnis, dan bent u te laat. Voor de verpachter: houd er rekening mee dat de rechter een tegemoetkoming kan vaststellen en dat u dan nog de keuze krijgt de vordering in te trekken; reken die mogelijkheid vooraf door, zodat u weet wat het u kan kosten.