Boek 7 Artikel 138 (7:138 BW)

Bij de eerste vorm van pandbelening blijft de klant eigenaar en houdt het pandhuis de zaak onder zich als zekerheid. Dat lijkt sterk op een pandrecht, en dit artikel maakt die aansluiting expliciet: de regels over pandrecht op roerende zaken uit Boek 3 gelden op zo'n overeenkomst. Tegelijk zondert het een flinke reeks bepalingen uit, omdat die niet passen bij de bijzondere opzet van de pandbelening.

Voor wie geldt dit

De verwijzing ziet uitsluitend op de variant die in artikel 7:130 BW, eerste lid, onder a staat: de vorm waarin de pandbelener eigenaar blijft en het pandhuis pas eigenaar wordt als volledige betaling binnen de termijn uitblijft. Voor de overdrachtsvariant geldt dit artikel niet; daar is de eigendom immers al bij het begin aan het pandhuis overgedragen.

Wat de aansluiting op het pandrecht oplevert

Door de regels over pandrecht van toepassing te verklaren, krijgt de verhouding een vertrouwd juridisch kader. Het pandhuis heeft de zaak in zijn macht en moet daar als een zorgvuldig houder mee omgaan; de klant blijft eigenaar en houdt de aanspraken die daarbij horen. Ook tegenover derden is duidelijk wat de positie van het pandhuis is: het houdt de zaak voor een ander en heeft daarop een zekerheidsrecht.

Wat er wordt uitgezonderd

Het artikel somt de uitgezonderde bepalingen van Boek 3 uitdrukkelijk op. Daartoe behoort het uitgebreide stelsel rond de uitwinning: aanzegging, openbare verkoop, verdeling van de opbrengst en afrekening van een overschot. Wat er bij uitblijvende betaling gebeurt, volgt uit de omschrijving van de overeenkomst in artikel 7:130 BW zelf: betaalt de klant op tijd, dan krijgt hij zijn zaak terug; betaalt hij niet, dan wordt het pandhuis eigenaar.

Het gevolg voor de afrekening

Wordt het pandhuis eigenaar, dan is de zaak daarmee afgewikkeld. Het pandhuis keert geen overschot uit, en een tekort als de zaak minder waard blijkt dan het uitgeleende bedrag met de vergoeding, kan het niet op de klant verhalen. Voor de klant betekent dit dat hij geen restschuld riskeert, maar wel meer kan verliezen dan hij heeft geleend als het voorwerp veel waard is.

Voorbeeld: iemand beleent een horloge in de eerste vorm en betaalt niet binnen de termijn. Het pandhuis wordt eigenaar en kan het horloge verkopen. Brengt dat meer op dan de belening, dan hoeft dat verschil niet te worden afgedragen; brengt het minder op, dan kan het pandhuis het tekort niet op de klant verhalen.

In de praktijk

Voor de klant is de waarde van zijn voorwerp daarom van belang. Voor het pandhuis geldt dat het zich niet op de gewone uitwinningsregels kan beroepen om alsnog bij de klant aan te kloppen: dat traject is hier uitdrukkelijk buiten toepassing gelaten.