Artikel 18.7 Ow: Mag een toezichthouder de woning in?

De Awb geeft een toezichthouder het recht elke plaats te betreden, met uitzondering van een woning zonder toestemming van de bewoner (artikel 5:15 Awb). Dit artikel voegt die uitzondering voor de Omgevingswet toe, maar getrapt: de bevoegdheid bestaat alleen voor de toezichthouder aan wie zij in het aanwijzingsbesluit is toegekend. Daarbij mag hij de apparatuur meenemen die hij nodig heeft, bijvoorbeeld om te meten.

De woning is grondwettelijk beschermd (artikel 12 van de Grondwet), en daarom is de toekenning geen automatisme. Het tweede lid begrenst haar nog verder: zij wordt alleen gegeven voor zover het toezicht op de naleving dat vereist, gelet op de belangen die het voorschrift beschermt.

Maatwerk in het aanwijzingsbesluit

De keuze is bewust bij het bestuursorgaan gelegd dat de toezichthouders aanwijst. Dat orgaan weet welke taken een toezichthouder heeft en of daarbij werkelijk en met enige regelmaat een woning moet worden betreden. Een aanwijzing voor de volle breedte van de wet en voor alle toezichthouders tegelijk past niet bij deze bepaling; per taakpakket moet zijn afgewogen of de bevoegdheid nodig is.

Binnentreden is nog een stap

Dat de bevoegdheid is toegekend, betekent niet dat de toezichthouder zonder meer naar binnen kan. De Algemene wet op het binnentreden verlangt in beginsel een voorafgaande schriftelijke machtiging en verplicht de binnentredende toezichthouder zich te legitimeren en het doel van het binnentreden te melden. Daarnaast geldt de algemene regel dat hij zijn bevoegdheden alleen gebruikt voor zover dat voor zijn taak nodig is (artikel 5:13 Awb).

Medewerking en weigering

Een bewoner die geen toezichthouder binnenlaat, overtreedt daarmee niet zonder meer de medewerkingsplicht van artikel 5:20 Awb: die plicht reikt niet verder dan de bevoegdheden die de toezichthouder werkelijk heeft. Heeft hij de bevoegdheid om zonder toestemming binnen te treden niet gekregen, dan is er geen recht op toegang en blijft weigeren toegestaan. Heeft hij haar wel, dan kan de weigering hem niet tegenhouden.

Een voorbeeld. Een gemeente vermoedt dat een woning in strijd met het omgevingsplan is opgedeeld in vier verhuurde kamers met een onveilige trap. De bewoner laat de toezichthouder niet binnen. Is de bevoegdheid in het aanwijzingsbesluit toegekend en is een machtiging afgegeven, dan kan de toezichthouder de woning toch betreden en vastleggen wat hij aantreft.

In de praktijk

• Voor de bewoner: vraag om de legitimatie en de machtiging en laat opschrijven waarvoor wordt binnengetreden; zonder toegekende bevoegdheid is er geen recht op toegang.
• Voor het bestuursorgaan: neem deze bevoegdheid alleen op voor de toezichthouders en de onderdelen waar zij nodig is, en leg die afweging vast in het besluit.

De aanwijzing van toezichthouders staat in artikel 18.6 Ow en de reikwijdte van hun bevoegdheid kan worden bijgesteld op grond van artikel 18.6a Ow. Wat in de woning wordt vastgesteld, kan de basis zijn voor een sanctie uit de taak van artikel 18.1 Ow.