Artikel 10.21a Ow: De veroorzaker op uw grond laten werken

Wie de bodem verontreinigt of aantast, moet dat zo veel mogelijk voorkomen, beperken of ongedaan maken. Het probleem is dat verontreiniging zich niet aan perceelsgrenzen houdt. De veroorzaker moet dan werken op grond die niet van hem is, en de eigenaar daarvan heeft met de verontreiniging niets te maken. Dit artikel geeft het college van burgemeester en wethouders de bevoegdheid de rechthebbende op die grond te verplichten dat te dulden.

De gedoogplicht is dus een hulpmiddel om een verplichting van een ander te laten uitvoeren. Dat is ongebruikelijk en verklaart de scherpe begrenzing van het artikel: het moet gaan om het voorkomen, beperken of ongedaan maken van een verontreiniging of aantasting van de bodem, en het moet de veroorzaker zijn die het werk verricht.

Twee onderdelen

Onderdeel a betreft onderzoek door de veroorzaker naar de aard en omvang van die verontreiniging of aantasting. Eerst moet immers duidelijk zijn hoe groot het probleem is en hoe ver het reikt. Onderdeel b betreft de maatregelen zelf: het voorkomen, beperken of ongedaan maken van de verontreiniging en van de directe gevolgen daarvan. Dat kan betekenen dat er op uw perceel wordt ontgraven, dat er een onttrekking wordt geplaatst of dat een voorziening wordt aangebracht die er een tijd blijft staan.

Waar de plicht van de veroorzaker vandaan komt

Dit artikel regelt niet dát de veroorzaker moet ingrijpen; het regelt alleen dat u hem op uw grond moet toelaten. De plicht zelf komt elders uit de wet: uit de zorgplicht voor de fysieke leefomgeving, uit de regels over milieubelastende activiteiten, en bij een ongewoon voorval uit hoofdstuk 19, waar artikel 19.4 Ow het bevoegd gezag de mogelijkheid geeft de veroorzaker tot maatregelen te verplichten. Het opschrift van dit artikel verwijst naar beide sporen.

Uw positie als onschuldige eigenaar

U bent geen partij bij de verontreiniging en wordt dat ook niet door de gedoogplicht. Uw eigendom blijft intact; u moet dulden, niet meewerken, en u draait niet op voor de kosten van het onderzoek of de maatregelen. De voorwaarden van artikel 10.11 Ow gelden onverkort, dus ook hier moet eerst een redelijke poging zijn gedaan om er schriftelijk met u uit te komen en mag de belemmering niet verder gaan dan nodig.

Een voorbeeld. Bij een garagebedrijf blijkt een oude tank te hebben gelekt; de verontreiniging loopt onder de tuin van de buurman door. De garagehouder moet onderzoek doen en de bron wegnemen. De buurman wil geen graafmachine in zijn tuin en vraagt eerst een plan en een garantie voor herstel. Komen zij er niet uit, dan kan het college een gedoogplicht opleggen, met voorschriften over de werkwijze en het herstel.

In de praktijk

• Voor de rechthebbende: laat de werkwijze, de duur en het herstel in de beschikking vastleggen als voorschrift op grond van artikel 10.22 Ow, en leg de begintoestand van uw perceel vast met foto's.
• Voor de veroorzaker: vraag de gedoogplicht aan voor onderzoek én maatregelen in één keer als beide voorzienbaar zijn, zodat het werk niet halverwege stilvalt.

Voor een verontreiniging die bij werkzaamheden onverwacht aan het licht komt, bestaat een gedoogplicht van rechtswege in artikel 10.10a Ow. De verwante bevoegdheden staan in artikel 10.13a Ow en artikel 10.13b Ow. Uw schade wordt niet hier maar in hoofdstuk 15 geregeld, met name in artikel 15.12 Ow en artikel 15.14 Ow; de kosten van de maatregelen kunnen op de veroorzaker worden verhaald, zie artikel 19.6 Ow.