Artikel 3.18 Ow: Wie moet de maatregelen uitvoeren?

De bestuursorganen die daarvoor in het programma zijn aangewezen, moeten de daarin opgenomen maatregelen binnen de aangegeven termijn uitvoeren. Dat is een echte wettelijke plicht, en daarin verschilt de programmatische aanpak van een gewoon programma, waar uitvoering vooral een kwestie van eigen beleid is.

Instemming als voorwaarde

De plicht geldt niet zonder meer. Zij geldt voor zover uit het programma blijkt dat het betrokken bestuursorgaan heeft ingestemd met het opnemen van de maatregel. Een bestuursorgaan kan dus niet aan een maatregel worden gebonden door een ander orgaan dat die maatregel eenvoudigweg in zijn programma opschrijft.

Er is een tweede ingang: de plicht geldt ook als zij volgt uit instructieregels of instructies van provincie of Rijk (de artikelen 2.23, 2.25, 2.33 en 2.34 Ow). Dan komt de binding niet uit instemming maar uit de bevoegdheid van een hoger bestuursniveau, met de beperkingen die daarvoor gelden. Buiten die twee gevallen staat een maatregel wel in het programma, maar zonder de plicht van het eerste lid.

Waarom de plicht hier zwaarder is

Bij een programmatische aanpak wordt ruimte voor activiteiten verdeeld op de aanname dat de maatregelen er komen. Blijven ze uit, dan is ruimte verdeeld die er feitelijk niet is en komt het doel niet in zicht. De uitvoeringsplicht houdt die balans in stand en is daarmee de prijs voor de bijzondere werking die zo'n programma heeft.

Ook voor natuurplannen en het stikstofprogramma

Het derde lid verklaart de uitvoeringsplicht van overeenkomstige toepassing op het beheerplan voor een Natura 2000-gebied, zowel het provinciale (artikel 3.8 Ow) als het door een minister vastgestelde, en op het stikstofprogramma van het Rijk (artikel 3.9 Ow). Die plannen hebben gevolgen voor wat zonder vergunning is toegestaan, en daarom moeten de maatregelen erin even hard zijn.

In een programma staat dat een gemeente twee kruispunten aanpast en dat een waterschap een stuw verplaatst; beide hebben daarmee ingestemd en het programma noemt een jaartal. Een ondernemer heeft op basis van de daarmee ontstane ruimte een vergunning gekregen. Loopt de gemeente achter, dan is dat niet alleen een politiek probleem: uitvoering is hier een wettelijke plicht, waarop de andere betrokkenen haar kunnen aanspreken.

In de praktijk

• Voor het betrokken bestuursorgaan: leg instemming met een maatregel vast in het programma zelf, want daaruit moet zij blijken.
• Voor de initiatiefnemer: de termijnen in het programma zijn geen intenties maar verplichtingen, en dus een aanknopingspunt als de ruimte waarop je rekende uitblijft.

Welke maatregelen en termijnen in het programma moeten staan, volgt uit artikel 3.17 Ow. Voor de verplichte programma's buiten de programmatische aanpak kan een uitvoeringsplicht bij algemene maatregel van bestuur worden geregeld (artikel 3.12 Ow). Wijziging van het programma loopt via artikel 3.19 Ow.