Artikel 18.4 Ow: Bestuursdwang door de minister

Een bestuursorgaan kan alleen een herstelsanctie opleggen als een wet hem die bevoegdheid geeft (artikel 5:4 Awb). Voor de minister die het aangaat gebeurt dat hier: hij kan een last onder bestuursdwang opleggen, maar alleen voor de onderdelen van de Omgevingswet waarvoor de handhavingstaak bij hem is gelegd.

Voor de andere bestuursorganen is dat elders geregeld. De gemeente haalt die bevoegdheid uit artikel 125 van de Gemeentewet, de provincie uit artikel 122 van de Provinciewet en het waterschap uit artikel 61 van de Waterschapswet. Daarom heeft de Omgevingswet alleen voor de minister een eigen bepaling nodig.

Bestuursdwang en dwangsom in een

Wie bevoegd is bestuursdwang toe te passen, kan in plaats daarvan een last onder dwangsom opleggen (artikel 5:32 Awb). Dat de wet hier alleen bestuursdwang noemt, beperkt de minister dus niet tot het feitelijk ingrijpen: hij kan ook kiezen voor een dwangsom die per overtreding of per tijdseenheid wordt verbeurd. Wat die lasten inhouden, staat in afdeling 5.3.1 Awb en afdeling 5.3.2 Awb, niet in deze wet.

Wat bestuursdwang inhoudt

Bestuursdwang betekent dat het bestuursorgaan de overtreding zelf ongedaan maakt als de overtreder dat na een termijn niet heeft gedaan: het laat wegslepen, afbreken, dichtzetten of opruimen. De kosten daarvan kan het op de overtreder verhalen (artikel 5:25 Awb). Bij groot spoed kan de last zelfs achteraf op schrift worden gesteld (artikel 5:31 Awb). Dat is een zwaarder middel dan een dwangsom, omdat het bestuursorgaan dan feitelijk op het terrein of in de installatie van de overtreder optreedt.

Welke minister, en wanneer

De wet spreekt van de minister die het aangaat. Welke minister dat is, hangt af van het onderwerp en volgt uit de taaktoedeling: artikel 18.2 Ow en de uitwerking daarvan bij algemene maatregel van bestuur. Berust de handhavingstaak niet bij een minister, dan geeft dit artikel hem ook geen bevoegdheid; de koppeling aan de taak is bewust strikt.

Een voorbeeld. Een onderneming verricht een activiteit waarvoor volgens de rijksregels een minister het bevoegd gezag is, en houdt zich niet aan een voorschrift. De minister kan dan zelf een last opleggen: herstel binnen een termijn, en bij niet-nakomen uitvoering op kosten van de overtreder of een verbeurde dwangsom. De gemeente hoeft daar niet aan te pas te komen.

In de praktijk

• Voor de onderneming: controleer in de last op welke grondslag de minister optreedt; is de handhavingstaak niet aan hem toegedeeld, dan ontbreekt de bevoegdheid.
• Voor de omwonende: gaat het om een activiteit onder rijkstoezicht, dien uw handhavingsverzoek dan bij de betrokken minister in en niet bij de gemeente.

Welke handhavingstaken bij de minister berusten, volgt uit artikel 18.2 Ow; de inhoud van die taak staat in artikel 18.1 Ow. Gaat het om mijnbouw, dan wordt deze bevoegdheid uitgeoefend door het orgaan uit de Mijnbouwwet (artikel 18.5a Ow). Een last kan ook tegen rechtsopvolgers werken (artikel 18.4a Ow).