Artikel 15.33 Ow: Vruchtgebruik op de schadeloosstelling

Rust op de onteigende zaak een vruchtgebruik, dan verdwijnt dat recht bij de eigendomsovergang. Op grond van artikel 3:213 BW komt het vruchtgebruik te rusten op de vordering tot schadeloosstelling die aan de hoofdgerechtigde toekomt. Dit artikel stelt daarvoor een voorwaarde: de vruchtgebruiker kan zich daarop tegenover de onteigenaar alleen beroepen als hij een verweerschrift heeft ingediend in de procedure tot vaststelling van de schadeloosstelling.

De vruchtgebruiker krijgt dus geen vergoeding van de waarde van zijn eigen recht naast die van de hoofdgerechtigde. Zijn recht verplaatst zich naar het geld dat de hoofdgerechtigde ontvangt. Dat is dezelfde techniek als bij de hypotheekhouder en de ingeschreven beslaglegger in artikel 15.30 Ow: het recht gaat over op de vordering en moet in de procedure worden ingeroepen.

Waarom het verweerschrift

Zonder verweerschrift blijft de aanspraak buiten de procedure waarin het bedrag wordt vastgesteld. De onteigenaar weet dan niet dat er iemand anders rechten op de vergoeding heeft en kan de rechter de uitbetaling daar niet op afstemmen. Het verweerschrift maakt het recht kenbaar op het moment dat het nog verschil kan maken.

Recht van gebruik en bewoning

Het recht van gebruik en bewoning staat wel in de opsomming van artikel 15.27 Ow. De rechthebbende daarop heeft dus een eigen aanspraak op schadeloosstelling voor het vervallen van zijn recht. Het vruchtgebruik staat niet in die opsomming, en daarin zit het verschil: de vruchtgebruiker heeft geen eigen aanspraak maar een recht op de vergoeding van een ander.

Waarop het recht overgaat

De wet wijst daarbij een bepaald object aan: de vordering tot schadeloosstelling die aan de hoofdgerechtigde toekomt. Het recht van de vruchtgebruiker verplaatst zich dus naar de geldaanspraak van de eigenaar, en niet naar de vergoedingen die aan andere rechthebbenden worden toegekend. Wat hij met die vordering kan doen, volgt uit de regels over vruchtgebruik in het Burgerlijk Wetboek en niet uit de Omgevingswet.

Een voorbeeld. Een weduwe heeft het vruchtgebruik van de woning van haar overleden partner; de kinderen zijn hoofdgerechtigd. De woning wordt onteigend. Zij krijgt geen eigen schadeloosstelling, maar haar vruchtgebruik komt te rusten op de vordering van de kinderen. Om dat tegenover de onteigenaar te laten gelden, moet zij in de procedure een verweerschrift indienen.

In de praktijk

• Voor de vruchtgebruiker: dien het verweerschrift in zodra de procedure bekend is, want het is de enige manier om het recht tegenover de onteigenaar in te roepen.
• Voor de hoofdgerechtigde: reken erop dat de vordering tot schadeloosstelling met het vruchtgebruik belast blijft als de vruchtgebruiker in de procedure verschijnt.

Voor zekerheidsrechten geldt dezelfde constructie in artikel 15.30 Ow, en voor de voorlopige schadeloosstelling in artikel 15.31 Ow. Dat het vruchtgebruik op de zaak zelf vervalt, volgt uit de inschrijving van de onteigeningsakte (artikel 11.18 Ow).