Artikel 12.11 Ow: Wie wordt eigenaar en beheerder van de wegen?

Voorzieningen van openbaar nut worden door het inrichtingsbesluit toegedeeld: de eigendom, en bij openbare wegen ook het beheer en het onderhoud. Dit artikel bepaalt aan wie dat kan: het geeft de kring van mogelijke ontvangers voor de wegen en waterstaatswerken uit artikel 12.8 Ow.

Eigendom

De eigendom van wegen of waterstaatswerken gaat naar de betrokken openbare lichamen of naar andere rechtspersonen. Openbare lichamen zijn de gemeente, het waterschap, de provincie en het Rijk; andere rechtspersonen kunnen bijvoorbeeld een terreinbeherende stichting of een netbeheerder zijn. De eigendom van een weg hoeft dus niet publiek te zijn.

Beheer en onderhoud

Voor het beheer en het onderhoud van openbare wegen is de regel strenger: die worden toegedeeld aan de betrokken openbare lichamen. Het derde lid maakt daarop één uitzondering: het onderhoud van openbare wegen kan ook aan andere rechtspersonen dan openbare lichamen worden toegedeeld.

Daarmee zit er een duidelijke knip in het artikel. Het beheer van een openbare weg — de verantwoordelijkheid dat de weg in orde is — blijft bij een openbaar lichaam. Het uitvoerende onderhoud kan elders liggen. De wet laat de keuze daartussen aan gedeputeerde staten en bindt die niet aan bijzondere omstandigheden.

Waarom het beheer publiek blijft

Een openbare weg is er voor iedereen. De verantwoordelijkheid dat die weg veilig en begaanbaar is, hoort daarom bij een bestuur dat daarover publieke verantwoording aflegt. Het feitelijke onderhoud is werk dat ook een private partij kan doen, en daarvoor laat de wet dus ruimte.

Bij waterstaatswerken regelt dit artikel alleen de eigendom. Het beheer en het onderhoud die het tweede en derde lid noemen, gaan uitsluitend over openbare wegen.

Een voorbeeld. Een nieuwe kavelweg in het blok wordt in eigendom toegedeeld aan de gemeente, die ook beheerder wordt. Een parallel liggend recreatiepad komt in eigendom bij een natuurstichting, en het onderhoud daarvan wordt bij diezelfde stichting gelegd. De gemeente blijft wel beheerder van het stuk dat als openbare weg wordt opengesteld.

In de praktijk

• Voor de gemeente of het waterschap: reken door wat de toedeling aan structureel onderhoud betekent; de toedeling werkt na de landinrichting gewoon door in uw begroting.
• Voor de particuliere rechtspersoon: laat vastleggen wat precies wordt toegedeeld — eigendom, beheer of alleen onderhoud — want dat bepaalt waarvoor u aanspreekbaar bent.

Wie beheerder is, is ook van belang buiten deze wet: voor de aansprakelijkheid voor een openbare weg wijst artikel 6:174 BW naar de wegbeheerder.

De randvoorwaarden bij deze toedeling staan in artikel 12.12 Ow: instemming van een private rechtspersoon, geen geldelijke verrekening met openbare lichamen en toestemming van de minister bij het Rijk. Voor gebieden en andere voorzieningen van openbaar nut geldt artikel 12.13 Ow, en het moment van overgang volgt uit artikel 12.14 Ow.