Artikel 13.3e Ow: Vergoeding voor gebruik van andermans grond

Wie een gedoogplicht moet dulden, hoeft dat niet altijd om niets te doen. Dit artikel geeft de rechthebbende recht op een redelijke gebruiksvergoeding van de initiatiefnemer, naast de vergoeding van schade. De gebruiksvergoeding is alleen verschuldigd voor zover zij niet al in de schadevergoeding van artikel 15.14 Ow is begrepen.

Het gaat om twee gedoogplichten: die van artikel 10.14 Ow voor werken op het terrein van energie en mijnbouw, en die van artikel 10.21 Ow voor andere werken van algemeen belang. Bij beide geldt een uitzondering.

Wanneer er géén gebruiksvergoeding is

Bij de gedoogplicht van artikel 10.14 Ow vervalt de gebruiksvergoeding als de initiatiefnemer een transmissie- of distributiesysteembeheerder is als bedoeld in de Energiewet, een netbeheerder als bedoeld in de Warmtewet, of de aangewezen beheerder van het landelijk transportnet voor waterstofgas. Bij de gedoogplicht van artikel 10.21 Ow vervalt zij als de initiatiefnemer een bestuursorgaan is.

Beslissend is dus niet wat er in de grond komt, maar wie het werk aanlegt. Een private partij die zich op een gedoogplicht beroept, betaalt voor het gebruik van de grond; een netbeheerder of een bestuursorgaan vergoedt alleen de schade.

Naast de schadevergoeding, niet in plaats daarvan

De gebruiksvergoeding en de schadevergoeding zijn twee verschillende posten. De schadevergoeding ziet op wat de rechthebbende verliest doordat het werk wordt aangelegd en er blijft liggen; de gebruiksvergoeding is een betaling voor het gebruik van de grond zelf. Omdat dezelfde post niet twee keer hoeft te worden vergoed, is de gebruiksvergoeding alleen verschuldigd voor zover zij niet al in de schadevergoeding zit. Bij een onderhandeling of een vordering is het dus van belang om beide posten apart te benoemen.

De hoogte staat niet in de wet

Wat redelijk is, wordt bij ministeriële regeling uitgewerkt: die regeling gaat over de toepassing van het eerste lid en over de hoogte van de gebruiksvergoeding. Komen partijen er niet uit, dan is de civiele rechter bevoegd, en wel de rechter in wiens rechtsgebied de onroerende zaak geheel of in hoofdzaak ligt. Een vordering tot gebruiksvergoeding is dus geen bestuursrechtelijke procedure.

Over het achtererf van een agrarisch bedrijf wordt een leiding aangelegd door een private partij die zich op een gedoogplicht beroept. De eigenaar krijgt zijn schade vergoed — gemiste oogst, herstel van de ondergrond — en daarnaast een gebruiksvergoeding voor de strook die hij voortaan niet meer vrij kan gebruiken. Was de aanlegger een warmtenetbeheerder geweest, dan was het bij de schadevergoeding gebleven.

In de praktijk

• Voor de grondeigenaar: ga na wie de initiatiefnemer precies is, want daarvan hangt het recht op een gebruiksvergoeding af; houd schade en gebruik in de onderhandeling gescheiden.
• Voor de initiatiefnemer: neem de gebruiksvergoeding op in de projectbegroting en leg vast welk deel van een betaling op schade ziet en welk deel op gebruik.

De begrippen van dit artikel hebben dezelfde betekenis als in hoofdstuk 10: artikel 10.1 Ow is van overeenkomstige toepassing. De omvang van de schadevergoeding bij deze gedoogplichten volgt uit artikel 15.14 Ow.