Artikel 5.23 Ow: Grond afgraven: hoe breed is de toets?

Een ontgrondingsactiviteit is het weghalen van grond: zandwinning, het uitgraven van een plas, het verlagen van een terrein. Dit artikel bepaalt met welk oogmerk de beoordelingsregels voor zo'n aanvraag worden gesteld, en dat oogmerk is het breedste dat de wet kent: de doelen van de wet.

Die doelen staan in artikel 1.3 Ow. Daarmee kan in de beoordeling van een ontgronding alles meewegen wat de fysieke leefomgeving raakt — de veiligheid en stabiliteit van de put, de waterhuishouding, natuur, landschap en wat er na afloop met het terrein gebeurt.

Waarom zo breed

Een ontgronding grijpt diep en vaak onomkeerbaar in. De gevolgen reiken verder dan de put zelf: grondwaterstanden veranderen, transport neemt toe en het terrein houdt na de winning een nieuwe vorm. Een smal oogmerk zou het bevoegd gezag dwingen die gevolgen buiten beschouwing te laten, terwijl ze juist bij deze activiteit de kern van de zaak zijn.

De regels zelf staan lager

Net als bij de andere activiteiten in deze paragraaf staat de inhoudelijke maatstaf niet in de wet. Die volgt uit de beoordelingsregels die op grond van artikel 5.18 Ow bij algemene maatregel van bestuur zijn gesteld, in het Besluit kwaliteit leefomgeving. Dit artikel bepaalt alleen hoe ruim die regels mogen reiken en waarover zij dus kunnen gaan.

Voorschriften en zekerheid

Een breed oogmerk werkt ook de andere kant op. Veel van wat in de beoordeling naar voren komt, leidt niet tot een weigering maar tot voorschriften bij de vergunning (artikel 5.34 Ow): over de diepte, de afwerking van de oevers of de fasering van het werk. De wet kent voor een ontgrondingsactiviteit bovendien een eigen bepaling over financiële voorschriften (artikel 13.6 Ow), zodat de herinrichting na de winning niet bij de omgeving blijft liggen als een bedrijf ophoudt te bestaan.

Een aannemer wil zand winnen uit een weiland en daar daarna een recreatieplas van maken. Bij de beoordeling spelen niet alleen de winning zelf, maar ook de stabiliteit van de oevers, het effect op de grondwaterstand bij de buren en de inrichting van het terrein na afloop. Dat alles valt binnen de doelen van de wet en kan dus in de beoordelingsregels een plaats hebben.

In de praktijk

• Voor de aanvrager: neem de eindsituatie van het terrein al in de aanvraag op; de herinrichting na de winning valt binnen het oogmerk van dit artikel.
• Voor de omgeving: gevolgen voor grondwater en transportroutes kunnen meewegen, ook als zij buiten het ontgrondingsterrein optreden.

Of een ontgronding op die plaats is toegestaan, is een andere vraag: daarvoor zijn het omgevingsplan en zo nodig een omgevingsvergunning voor een omgevingsplanactiviteit bepalend (artikel 5.21 Ow). Gaat het om graven in een watersysteem, dan kan daarnaast een wateractiviteit aan de orde zijn, met het eigen kader van artikel 5.24 Ow.