Artikel 16.17 Ow: Waarop mag instemming worden geweigerd?

Een bestuursorgaan dat met een besluit van een ander bestuursorgaan moet instemmen, mag dat niet op elke willekeurige grond weigeren. Welke gronden wel gelden, staat niet in de wet: die worden bij algemene maatregel van bestuur aangewezen. Voor de procedures van deze wet is dat het Omgevingsbesluit.

Het tweede lid schakelt daarvoor artikel 10:27 Awb uit. Dat Awb-artikel is de hoofdregel bij goedkeuring: goedkeuring mag alleen worden onthouden wegens strijd met het recht of op een grond die in de wet zelf is opgenomen. Omdat de hele catalogus van gronden hier een niveau lager is geregeld, past die hoofdregel niet en is hij geheel buiten toepassing verklaard.

Advies en instemming zijn niet hetzelfde

De wet houdt drie figuren uiteen. Advies (artikel 16.15 Ow) is een inbreng die het bevoegd gezag moet vragen en moet wegen, maar niet hoeft te volgen. Advies met instemming (artikel 16.16 Ow) gaat verder: zonder de instemming van het andere bestuursorgaan kan het besluit niet worden genomen. De verklaring van geen bedenkingen uit de oude Wet algemene bepalingen omgevingsrecht kent deze wet niet; de instemming vervult die rol. Dit artikel gaat alleen over de tweede figuur.

Dat onderscheid bepaalt waar de gronden over gaan. Bij een advies is er niets te weigeren: het adviesorgaan geeft zijn oordeel en het bevoegd gezag moet uitleggen wat het daarmee doet. Bij instemming kan het besluit worden tegengehouden, en juist daarom is vastgelegd dat dat alleen op aangewezen gronden kan.

Waarom de gronden niet in de wet staan

Instemming komt voor in zeer verschillende situaties en bij zeer verschillende belangen. Wat een deugdelijke grond is om instemming te onthouden, hangt daarom af van het soort besluit en van het belang dat het instemmingsorgaan behartigt. Door de gronden bij maatregel van bestuur te regelen, kan per geval ook worden bepaald of instemming alleen mág worden onthouden of juist móet worden onthouden. Het eerste lid noemt om die reden niet alleen gronden voor het onthouden, maar ook gronden voor het verlenen van instemming.

Een gemeente wil een omgevingsvergunning verlenen voor een bedrijfshal op een locatie waar een rijksbelang in het spel is. Het rijksorgaan dat moet instemmen, kan die instemming niet onthouden omdat het de hal te groot vindt of een andere locatie beter had gevonden. Het moet aanwijzen welke grond uit het Omgevingsbesluit aan de weigering ten grondslag ligt, en die grond moet op dit geval passen.

In de praktijk

• Voor de aanvrager: vraag bij een geweigerde instemming welke grond is toegepast; een weigering zonder aanwijsbare grond draagt het besluit van het bevoegd gezag niet.
• Voor het bevoegd gezag: neem de grond en de motivering van het instemmingsorgaan over in het eigen besluit, want de aanvrager richt zijn rechtsmiddel tegen dat besluit.

Dit artikel staat niet op zichzelf: artikel 16.16 Ow bepaalt wanneer instemming nodig is en artikel 16.18 Ow binnen welke termijn daarover moet worden beslist. Bij een ambtshalve wijziging of intrekking loopt de regeling mee via artikel 16.19 Ow.