Artikel 2.24 Ow: Wanneer mag het Rijk instructieregels stellen?

Dit is de grondslag voor de instructieregels van het Rijk. Bij algemene maatregel van bestuur kan worden voorgeschreven hoe bestuursorganen hun taken en bevoegdheden moeten uitoefenen. Die regels staan niet in de wet zelf, maar vooral in het Besluit kwaliteit leefomgeving.

Het Rijk mag dat om twee redenen doen: om te halen wat als omgevingswaarde is vastgesteld, in deze wet of bij algemene maatregel van bestuur, en om andere doelstellingen voor de fysieke leefomgeving te bereiken. Dat tweede is ruimer: het gaat om doelen die het Rijk voor de leefomgeving heeft gesteld zonder dat daar een omgevingswaarde aan hangt.

De rem op de bevoegdheid

Het eerste lid verwijst naar de grenzen van artikel 2.3, derde lid, Ow. Het Rijk kan zulke regels dus niet naar believen stellen. Er moet een nationaal belang in het spel zijn dat provincie of gemeente niet doelmatig of doeltreffend kan behartigen, of de regels moeten nodig zijn voor een doelmatige en doeltreffende uitoefening van bevoegdheden op grond van deze wet, of voor de uitvoering van een internationale verplichting.

Soms een ministeriële regeling

Het tweede lid staat een lichtere route toe. Gaat het om het aanwijzen of begrenzen van een locatie, om een andere geometrische begrenzing of concretisering, of om uitvoeringstechnische, administratieve en meet- of rekenvoorschriften, dan kunnen de regels bij ministeriële regeling worden gesteld. Dat soort detail staat in de Omgevingsregeling. De inhoudelijke keuze blijft bij de algemene maatregel van bestuur; de uitwerking in cijfers, meetmethoden en kaartbegrenzingen kan een niveau lager.

Ook de spoorbeheerder

Het derde lid trekt de kring iets wijder dan alleen bestuursorganen. De regels kunnen ook gaan over de taak uit artikel 2.19, derde lid, onder b, Ow voor zover die bij de beheerder van de hoofdspoorweginfrastructuur ligt, bedoeld in artikel 1, eerste lid, van de Spoorwegwet. Die beheerder is geen gemeente of provincie, maar kan langs deze weg toch aan rijksregels worden gebonden.

Een voorbeeld. Een gemeente wil een bedrijventerrein uitbreiden naast een rijksweg. In het Besluit kwaliteit leefomgeving staat een instructieregel over het geluid dat op nieuwe gebouwen mag vallen, en die regel moet de gemeente in haar omgevingsplan verwerken. De ondernemer die er een loods wil bouwen, merkt daar niets van als rijksregel: hij leest de norm in het omgevingsplan van zijn eigen gemeente.

In de praktijk

• Voor een gemeente of waterschap: zoek bij een nieuwe verplichting eerst de instructieregel in het besluit op, en daarna in artikel 2.25 Ow of het Rijk die regel daar wel over mocht geven.
• Voor een initiatiefnemer: de norm die je in het omgevingsplan tegenkomt kan haar oorsprong hebben in een rijksinstructieregel; dan helpt overleg met de gemeente alleen binnen de daar geboden afwijkingsruimte.

Artikel 2.24 Ow geeft de bevoegdheid, artikel 2.25 Ow begrenst waarover zij kan gaan, en de artikelen 2.26 Ow tot en met 2.31a Ow wijzen de onderwerpen aan waarover het Rijk in ieder geval regels moet stellen. Het provinciale spiegelbeeld is artikel 2.22 Ow.