Artikel 22.7 Ow: Beroep en monumenten in het omgevingsplan

Gaat iemand in beroep tegen een omgevingsplan, dan kan hij geen beroepsgronden aanvoeren over regels die uitvoering geven aan een onherroepelijk aanwijzingsbesluit. Het gaat om de aanwijzing van een monument of archeologisch monument als gemeentelijk of provinciaal monument, en om de aanwijzing van een gemeentelijk of provinciaal beschermd stads- of dorpsgezicht.

De gedachte daarachter is dat zo'n aanwijzing een eigen besluit is, met een eigen procedure en eigen rechtsmiddelen. Wie het er niet mee eens is, moet daar bezwaar en beroep tegen instellen volgens de Algemene wet bestuursrecht. Is de aanwijzing onherroepelijk geworden, dan staat ze vast. Het omgevingsplan schrijft die aanwijzing alleen maar uit in regels.

Wat je wel kunt aanvoeren

De uitsluiting is beperkt. Ze geldt alleen voor regels die uitvoering geven aan de aanwijzing. Andere regels die voor hetzelfde pand of hetzelfde gebied in het plan staan, kun je gewoon bestrijden. En gaat een planregel verder dan wat uit de aanwijzing volgt, dan ziet de uitsluiting daar niet op: dan is er geen onherroepelijk besluit dat die regel draagt.

Alleen deze vier categorieën

De opsomming in dit artikel is beperkt tot gemeentelijke en provinciale monumenten en archeologische monumenten en tot gemeentelijke en provinciale beschermde stads- en dorpsgezichten. Een rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht staat er niet bij, terwijl artikel 22.13 Ow dat wel noemt. Wie beroepsgronden voorbereidt, doet er dus goed aan precies vast te stellen onder welke noemer de bescherming van zijn pand of gebied valt.

Het moment om te handelen

Voor de eigenaar is dit vooral een waarschuwing over timing. Het scherpe moment is de aanwijzing zelf, niet het latere plan waarin de bescherming wordt verwerkt. Wie de aanwijzing laat passeren, kan die discussie niet overdoen op het moment dat de gemeente haar monumentenregels naar het omgevingsplan overbrengt.

Een voorbeeld. De eigenaar van een pand dat in 2019 als gemeentelijk monument is aangewezen, heeft daar destijds geen bezwaar tegen gemaakt. Jaren later neemt de gemeente in het omgevingsplan regels op over de instandhouding van gemeentelijke monumenten. In beroep tegen dat plan kan hij niet aanvoeren dat zijn pand geen monument is; hij kan wel aanvoeren dat een regel over bijvoorbeeld de bouwhoogte op zijn perceel onjuist is.

In de praktijk

• Voor de eigenaar: beoordeel een voorgenomen aanwijzing meteen op de gevolgen voor verbouw en onderhoud, want daarna is de ruimte om erop terug te komen klein.
• Voor omwonenden en belangenorganisaties: richt beroepsgronden tegen het plan op de regels die de gemeente zelf heeft gekozen, niet op de aanwijzing die eraan ten grondslag ligt.

Dezelfde twee categorieën komen terug in artikel 22.13 Ow, dat bepaalt dat zo'n aanwijzing geen schadeveroorzakend besluit is. Wat tot het tijdelijke deel van het plan hoort, staat in artikel 22.1 Ow.