Artikel 12.10 Ow: Wat blijft buiten de landinrichting?

Landinrichting kan grond opnieuw indelen, wegen verleggen en rechten verschuiven. Dit artikel legt daar twee grenzen in. Op twee terreinen gaat de ingreep niet door, hoe handig dat voor de inrichting van het gebied ook zou zijn.

Begraafplaatsen en graven

Het eerste lid sluit wijziging uit van de rechten en de gebruikstoestand van begraafplaatsen, crematoria en bewaarplaatsen als bedoeld in de Wet op de lijkbezorging, en van gesloten begraafplaatsen, graven en grafkelders binnen de termijnen die die wet daarvoor stelt. Een graf of een grafkelder kan dus niet via een herverkaveling bij een andere eigenaar of in een ander gebruik terechtkomen.

De achtergrond is dat de Wet op de lijkbezorging daarvoor een eigen, strikt stelsel kent met eigen termijnen en eigen vormen van ruiming. De Omgevingswet laat dat stelsel in stand en treedt er niet doorheen.

Gebouwen alleen met toestemming

Het tweede lid is voor de gewone grondeigenaar het belangrijkste: zonder zijn toestemming wordt geen wijziging gebracht in zijn rechten ten aanzien van gebouwen. Herverkaveling kan dus wel zijn percelen opnieuw indelen, maar niet zijn bedrijfsgebouwen of woning aan hem onttrekken.

De bescherming is naar de letter beperkt tot rechten ten aanzien van gebouwen. Voor de grond eromheen geldt de gewone regeling van de herverkaveling. Wie zijn gebouwen juist wél in de ruil wil betrekken, bijvoorbeeld bij een bedrijfsverplaatsing, kan dat door toestemming te geven; dan vervalt de grens die dit lid stelt.

Een grens, geen ontheffing

Beide leden werken als een verbod voor het bevoegd gezag en niet als een vrijstelling die moet worden aangevraagd. De provincie moet er in de voorbereiding zelf rekening mee houden; een eigenaar hoeft zich er niet op te beroepen om de bescherming te krijgen. Wel is het verstandig dat hij in zijn zienswijze benoemt welke gebouwen het betreft, zodat daarover later geen misverstand bestaat.

Een voorbeeld. Een veehouder heeft zijn erf met stallen midden in een herverkavelingsblok. De provincie zou de inrichting van het gebied liever anders tekenen en het erf verplaatsen. Zonder zijn toestemming kan dat niet: zijn rechten op de stallen blijven ongemoeid. Over de percelen rondom het erf praat hij mee als elke andere eigenaar, maar daar beslist het ruilbesluit.

In de praktijk

• Voor de eigenaar van gebouwen: leg schriftelijk vast of u toestemming geeft en waarvoor precies; een toestemming voor een verplaatsing is iets anders dan een toestemming voor een wijziging van een recht.
• Voor de provincie: inventariseer vroeg welke gebouwen en begraafplaatsen in het blok liggen, want die bepalen de ruimte die de inrichting feitelijk heeft.

Deze grens staat naast die van artikel 12.5 Ow voor locaties met een functie voor de landsverdediging. De aanspraak van de eigenaar op wat hij bij herverkaveling terugkrijgt, is geregeld in artikel 12.26 Ow en artikel 12.30 Ow.