Artikel 10.2 Ow: Wat de beheerder mag doen langs weg en water

Grenst een perceel aan een weg of een waterstaatswerk, dan moet de rechthebbende een aantal handelingen van de beheerder toestaan zonder dat daarover eerst een besluit wordt genomen. De plicht volgt rechtstreeks uit de wet.

Het eerste lid noemt vier dingen: onderhoud en herstel aan de weg of het waterstaatswerk, het aanbrengen en in stand houden van meetmiddelen, seinen, merken, verkeerstekens of andere tekens, graaf- of meetwerk voor het maken van ontwerpen, en het aanleggen en in stand houden van elektrische geleidingen. Het tweede lid voegt daar voor waterstaatswerken de verkeerstekens op grond van de Scheepvaartverkeerswet aan toe.

Onderhoud, geen nieuwbouw

De plicht gaat over onderhouds- en herstelwerkzaamheden aan een bestaande weg of een bestaand waterstaatswerk. Voor de aanleg van iets nieuws biedt dit artikel geen grondslag; daarvoor is een gedoogplichtbeschikking nodig — voor waterstaatswerken artikel 10.17 Ow — of overeenstemming met de rechthebbende. Graaf- en meetwerk voor een ontwerp mag wel, ook als dat ontwerp een toekomstige aanleg of wijziging betreft, maar dan blijft het bij meten en graven.

Afgesloten tuinen en erven

Voor elektrische geleidingen geldt een uitzondering die in de praktijk vaak beslissend is: zij vallen buiten de gedoogplicht voor zover zij liggen in afgesloten tuinen en erven die een geheel vormen met een bewoond perceel. Bij tekens en meetmiddelen is het de beheerder die bepaalt of zij nodig zijn voor de functievervulling van de weg of het waterstaatswerk; die afweging ligt dus bij hem.

Wie de werkzaamheden uitvoert

Bij het onderhoud, de tekens en de elektrische geleidingen staat in de tekst uitdrukkelijk dat zij door of namens de beheerder worden verricht of aangebracht. Een derde die voor eigen rekening iets wil doen, kan zich daarop dus niet beroepen. Bij het graaf- en meetwerk van onderdeel c staat die toevoeging niet; daar is de begrenzing het doel: het maken van ontwerpen voor het aanleggen, onderhouden of wijzigen van de weg of het waterstaatswerk.

Een voorbeeld. Een bewoner heeft een omheinde tuin die direct aan een dijk ligt. Het waterschap wil herstelwerk aan de dijk doen en op de dijk een peilmerk plaatsen; dat moet de bewoner dulden. Wil het waterschap daarnaast een elektriciteitsleiding door de afgesloten tuin leggen, dan kan het zich daarvoor niet op dit artikel beroepen.

In de praktijk

• Voor de rechthebbende: ga na of het om onderhoud of herstel gaat of in werkelijkheid om een nieuw werk; dat bepaalt of een beschikking nodig was.
• Voor de beheerder: laat uitvoerders kunnen aantonen dat zij namens de beheerder werken, want alleen dan geldt de plicht.

De beheerder moet de werkzaamheden ten minste achtenveertig uur vooraf schriftelijk melden, behalve bij spoed (artikel 10.4 Ow). Het recht om het perceel te betreden staat in artikel 10.1a Ow. Schade die door deze werkzaamheden ontstaat, komt aan de orde in hoofdstuk 15 (artikel 15.13 Ow).