Artikel 12.43 Ow: Eigendom door inschrijving van de uitspraak

Eigendom van een onroerende zaak gaat normaal over door een notariële akte die in de openbare registers wordt ingeschreven (artikel 3:89 BW). Dit artikel wijst een andere weg aan voor één bijzonder geval: de inschrijving van een rechterlijke uitspraak doet het werk van die akte. Wordt de uitspraak ingeschreven, dan is de daarin omschreven eigendom verkregen door de openbare lichamen of andere rechtspersonen die in de uitspraak worden genoemd.

Er is dus geen levering meer nodig en ook geen medewerking van de oude eigenaar. Het rechtsgevolg treedt in op het moment van inschrijving, niet op de datum van de uitspraak. Tot die inschrijving is er nog niets overgegaan.

Om welke uitspraak het gaat

Het artikel verwijst naar de uitspraak op het beroep, bedoeld in artikel 16.33l Ow: het beroep tegen het inrichtingsbesluit voor zover daarin eigendom buiten het herverkavelingsblok wordt toegedeeld. Bij landinrichting worden wegen, waterstaatswerken, gebieden en voorzieningen van openbaar nut in eigendom toegedeeld aan bijvoorbeeld een gemeente of een waterschap (artikel 12.11 Ow en artikel 12.13 Ow). Raakt zo'n toedeling grond buiten het blok, dan kan daarover worden geprocedeerd, en bepaalt de uitspraak wie wat krijgt.

Waarom via de registers

De openbare registers moeten kloppen, ook als de eigendom niet door een gewone transactie overgaat. Door de uitspraak zelf inschrijfbaar te maken, komt de nieuwe situatie in de registers terecht en kan iedereen die het perceel onderzoekt zien bij wie de eigendom ligt. Dat is dezelfde gedachte als bij de inschrijving van de akte na herverkaveling (artikel 16.137 Ow).

De uitspraak bepaalt de omvang

Hoe ruim het rechtsgevolg is, hangt af van de uitspraak zelf: overgaat wat daarin als eigendom is omschreven, en wel naar de rechtspersonen die daarin worden genoemd. Staat een perceelsgedeelte er niet in, dan gaat het ook niet over. Naast openbare lichamen als een gemeente, een waterschap of de provincie kan de uitspraak ook andere rechtspersonen aanwijzen.

Een voorbeeld. In een inrichtingsbesluit wordt een stuk kavelpad met een duiker toegedeeld aan het waterschap, terwijl dat pad net buiten het herverkavelingsblok ligt. De eigenaar gaat in beroep. De rechter wijst de eigendom toe zoals in de uitspraak omschreven. Pas als die uitspraak is ingeschreven, is het waterschap eigenaar en kan het de duiker als eigen werk onderhouden.

In de praktijk

• Voor de betrokken eigenaar: controleer na de uitspraak in de openbare registers of en wanneer de inschrijving is gedaan; dat is het moment waarop uw eigendom eindigt.
• Voor het openbare lichaam: zorg dat de inschrijving daadwerkelijk plaatsvindt; zonder die stap blijft de uitspraak zonder goederenrechtelijk gevolg.

Dit artikel hoort bij de afdeling met overige bepalingen en vult de procedurele regeling van artikel 16.33l Ow aan met het goederenrechtelijke sluitstuk. Bij de herverkaveling zelf loopt de eigendomsovergang langs de akte en de inschrijving daarvan (artikel 16.136 Ow en artikel 16.137 Ow).