Artikel 10.16 Ow: Onderzoek voor een ontgronding gedogen

Wie zand, grind of klei wil winnen, heeft daarvoor een omgevingsvergunning voor een ontgrondingsactiviteit nodig. Om die aanvraag te kunnen onderbouwen moet eerst worden onderzocht wat er in de bodem zit en hoe die eruitziet: waar de laag ligt, hoe dik en hoe schoon die is, hoe het grondwater zich gedraagt. Dat onderzoek moet gebeuren op de plek zelf, en die plek is vaak niet in eigendom van de aanvrager. Dit artikel maakt het mogelijk de rechthebbende op die grond te verplichten het onderzoek te dulden.

Daar zit een praktische reden achter. Steeds vaker vraagt iemand een ontgrondingsvergunning aan voor grond die hij nog niet bezit. Zonder gedoogplicht zou de aanvraag dan niet kunnen worden onderbouwd zolang de eigenaar niet meewerkt, terwijl de vergunning juist moet uitwijzen of de winning aanvaardbaar is.

Twee verschillende gedoogplichten

Het eerste lid gaat over onderzoek dat de overheid zelf nodig heeft in verband met een vergunning of een aanvraag daarvoor. Het tweede lid gaat over onderzoek van de aanvrager of de houder van de vergunning zelf: die kan erom verzoeken, en dan wordt de gedoogplicht voor hem opgelegd. Het tweede lid is ook ruimer, want het omvat naast het onderzoek het aanbrengen, in stand houden, onderhouden, gebruiken en verwijderen van de middelen die daarvoor nodig zijn. Een peilbuis of een meetopstelling mag dus blijven staan zolang het onderzoek loopt.

Wie het besluit neemt

In beginsel de minister van Infrastructuur en Waterstaat. Maar is voor de omgevingsvergunning voor de ontgrondingsactiviteit niet het Rijk maar de provincie het bevoegd gezag, dan gaan ook deze bevoegdheden over naar gedeputeerde staten. Dat volgt uit het derde lid. Het besluit over de gedoogplicht komt dus van hetzelfde bestuursniveau dat ook over de vergunning gaat.

Ook hier eerst overleg

De gedoogplicht kan alleen worden opgelegd als aan de vier voorwaarden van artikel 10.11 Ow is voldaan. Er moet dus eerst een redelijke poging zijn gedaan om er schriftelijk met u uit te komen, en de belemmering mag niet verder gaan dan voor het onderzoek nodig is. Een gedoogplicht voor onderzoek is bovendien iets anders dan een gedoogplicht voor de winning zelf: dit artikel geeft geen recht om te gaan graven voor de ontgronding.

Een voorbeeld. Een zandwinner wil een plas uitbreiden en heeft daarvoor boringen nodig in een naastgelegen weiland, plus twee peilbuizen die een jaar blijven staan om de grondwaterstand te volgen. De eigenaar van het weiland wil niet meewerken zolang hij geen zekerheid heeft over herstel van de zode. Komen zij er schriftelijk niet uit, dan kan de zandwinner om een gedoogplicht verzoeken, en wordt beoordeeld of het onderzoek niet minder ingrijpend kan.

In de praktijk

• Voor de rechthebbende: let erop dat de beschikking de locatie, de duur en het aantal meetpunten noemt; artikel 10.22 Ow eist die omschrijving en daarbuiten geldt de gedoogplicht niet.
• Voor de aanvrager: dien het verzoek op grond van het tweede lid in bij hetzelfde bestuursorgaan dat over uw vergunning gaat, en laat zien welke onderzoeksgegevens de vergunningaanvraag vereist.

De vergelijkbare bevoegdheid voor waterstaatswerken staat in artikel 10.17 Ow. Voor onderzoek dat de bescherming van de bodem dient, zie artikel 10.13a Ow en artikel 10.13b Ow. Uw schade wordt niet in dit hoofdstuk vergoed maar via hoofdstuk 15: artikel 15.12 Ow legt de vergoeding bij de initiatiefnemer en artikel 15.14 Ow regelt de omvang bij gedoogplichtbeschikkingen.