Artikel 12.30 Ow: Hoeveel grond krijg je terug?

Dit artikel geeft de maat van de aanspraak in hectares. Het vertrekpunt is eenvoudig: wie grond inbrengt, heeft aanspraak op evenveel oppervlakte in nieuwe kavels. Daarvan gaat één ding af, namelijk het percentage waarmee de totale oppervlakte van het blok is verminderd door de korting voor wegen, water, natuur en ander openbaar nut (artikel 12.29 Ow). De kwaliteit van die grond is een aparte vraag (artikel 12.26 Ow).

Hoe het percentage wordt berekend

Het tweede lid bepaalt wat de noemer is. Dat is de oppervlakte van alle percelen in het herverkavelingsblok, min de onroerende zaken die in een onteigeningsbeschikking voor onteigening zijn aangewezen. Onteigende grond zit dus niet in de kortingsgrondslag. Dat is logisch, want een onteigening loopt niet via de herverkaveling maar via de onteigeningsregeling van hoofdstuk 11 Ow, en daar wordt de rechthebbende in geld schadeloos gesteld in plaats van met grond.

Afwijken van de aanspraak

Een indeling die bij iedereen exact uitkomt, bestaat niet. Daarom kan het bevoegd gezag van de aanspraak afwijken, maar alleen als vasthouden eraan in de weg zou staan aan de totstandkoming van een behoorlijke herverkaveling. De wet bindt die bevoegdheid vervolgens op twee manieren. Is er geen overeenstemming met de eigenaar en met wie op de zaak een recht van hypotheek of grondrente heeft, dan mag de afwijking hoogstens vijf procent van de aanspraak zijn. En de afwijking en de korting samen mogen er nooit toe leiden dat iemand meer dan vijf procent minder oppervlakte krijgt dan hij inbracht. Dat is de bodem onder de aanspraak.

Waarom de hypotheekhouder meepraat

De instemming van de hypotheekhouder is geen formaliteit. Zijn zekerheid rust op de grond, en wordt die kavel kleiner, dan wordt zijn onderpand kleiner. Daarom is hij partij bij de vraag of verder dan vijf procent mag worden afgeweken. Wat er met zijn recht gebeurt, staat niet hier maar in artikel 12.35 Ow: de hypotheek gaat met behoud van zijn rang over op de kavel die in de plaats komt. De hypotheek zelf is een figuur uit Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek; die regels worden in de Omgevingswet niet overgedaan.

Een voorbeeld. Een eigenaar brengt twintig hectare in. Het kortingspercentage in het blok is drie procent, dus zijn aanspraak is 19,4 hectare. Om een rechte kavel langs de nieuwe weg te kunnen vormen, wil de provincie hem 18,6 hectare toedelen. Dat is zeven procent minder dan zijn inbreng en dus te veel: zonder instemming van hem en zijn bank kan de toedeling niet onder de negentien hectare komen.

In de praktijk

• Voor de eigenaar: reken de twee grenzen apart na, die van vijf procent van uw aanspraak en die van vijf procent van uw inbreng, en vraag naar de onderbouwing van het belang van een behoorlijke herverkaveling voordat u instemt.
• Voor de financier: een verzoek om instemming met een grotere afwijking betekent dat het onderpand kleiner wordt; beoordeel dat samen met de verrekening in geld die er tegenover staat.

Wat aan oppervlakte, hoedanigheid of gebruiksmogelijkheden tekortkomt, wordt in geld verrekend (artikel 12.39 Ow). Is de inbreng te klein voor een bruikbare kavel, dan kan geld in de plaats van grond komen (artikel 12.31 Ow). Voor pachters werkt dit artikel langs artikel 12.27 Ow door.