Artikel 3.14 Ow: Het gemeentelijk rioleringsprogramma

Het college van burgemeester en wethouders kan een gemeentelijk rioleringsprogramma vaststellen. Het is dus geen verplichting, maar een hulpmiddel bij drie gemeentelijke taken uit artikel 2.16 Ow: het inzamelen en transporteren van stedelijk afvalwater, het doelmatig inzamelen van afvloeiend hemelwater en het voorkomen of beperken van nadelige gevolgen van de grondwaterstand.

Het programma is de opvolger van het gemeentelijk rioleringsplan, dat onder de oude wetgeving verplicht was. Die verplichting is er niet meer; de taken zelf zijn gebleven.

Dat onderscheid is het eerste wat van belang is. Een gemeente die geen rioleringsprogramma heeft, schiet niet tekort op grond van dit artikel, maar moet de drie taken wel uitvoeren. Zij kiest dan alleen een andere vorm om dat te organiseren, bijvoorbeeld in losse besluiten over investeringen en onderhoud.

Waarom gemeenten het meestal toch maken

De drie taken vragen om planning over lange termijnen. Riolering gaat decennia mee, vervanging is kostbaar en de keuzes van nu bepalen de kosten van over twintig jaar. Een vastgesteld programma waarin de staat van het stelsel, de vervangingsplanning en de kosten per jaar staan, maakt die keuzes navolgbaar en controleerbaar. Zonder programma moet de gemeente op een andere manier laten zien hoe zij haar taken invult.

Het programma heeft geen voorgeschreven looptijd en geen vaste vorm. Wel geldt ook hier de inhoudseis van artikel 3.5 Ow: het moet het beleid uitwerken en maatregelen bevatten.

Water dat niet in een buis hoort

Twee van de drie taken gaan niet over het riool in enge zin. Hemelwater hoeft niet per se te worden afgevoerd: afkoppelen, infiltreren en bergen zijn ook manieren om de taak uit te voeren, en juist die keuzes zijn gebiedsgebonden. Hetzelfde geldt voor grondwater: de gemeente moet structurele problemen voorkomen of beperken, niet elk incident oplossen. Een programma is de plek waar die afbakening wordt gemaakt.

In een oude wijk komen bij een stortbui regelmatig straten onder water te staan, terwijl de riolering pas over twaalf jaar aan vervanging toe is. In het rioleringsprogramma legt het college vast dat in die wijk eerst het hemelwater van straten en dakvlakken wordt afgekoppeld naar een wadi en dat de vervanging daarna volgt. Een bewoner die zijn regenpijp van het riool wil halen, kan daaraan zien dat de gemeente dezelfde kant op wil.

In de praktijk

• Voor de bewoner: het programma laat zien wanneer de straat op de schop gaat en wat de gemeente van particuliere percelen verwacht bij hemelwater; het is het eerste stuk om op te vragen bij terugkerende wateroverlast.
• Voor de gemeente: het programma bindt derden niet; een verplichting voor perceeleigenaren hoort in het omgevingsplan en niet in het programma.

De taken die met dit programma worden ingevuld, staan in artikel 2.16 Ow. De algemene inhoudseis voor programma's staat in artikel 3.5 Ow, en de bevoegdheid om programma's vast te stellen in artikel 3.4 Ow.