Artikel 13.12 Ow: Niet betaald betekent niet beginnen

Een aangewezen activiteit mag niet worden verricht voordat de kosten die op grond van afdeling 13.6 Ow verschuldigd zijn, zijn betaald. Dat is de volledige inhoud van dit artikel en tegelijk de kern van de handhaving van het publiekrechtelijke kostenverhaal.

De wet kiest dus niet voor een vergunningvoorwaarde maar voor een zelfstandig verbod. Dat is nodig omdat niet elke kostenverhaalplichtige activiteit vergunningplichtig is: zonder dit verbod zou er bij zulke activiteiten geen moment zijn waarop betaling kan worden afgedwongen.

Eerst betalen, dan beginnen

Het verbod knoopt aan bij de betaling zelf en niet bij de vraag of de beschikking onaantastbaar is. Wie bezwaar maakt of in beroep gaat tegen de kostenverhaalsbeschikking, mag dus niet alvast starten omdat hij het met het bedrag niet eens is. Hij betaalt en procedeert door, of hij wacht met beginnen. De betalingstermijn zelf volgt niet uit de Omgevingswet maar uit de regeling van bestuursrechtelijke geldschulden in de Awb, zie artikel 4:87 Awb.

Twee manieren om het betaalmoment te verschuiven

Op twee plaatsen geldt het verbod niet. Bij de beschikking kan worden bepaald dat geheel of gedeeltelijk na aanvang van de activiteit wordt betaald, mits er voorschriften over aanvullende zekerheden aan worden verbonden (artikel 13.19 Ow). Bij een overeenkomst kan hetzelfde worden afgesproken, ook weer onder voorwaarden over zekerheden (artikel 13.13, tweede lid, Ow). In beide gevallen verschuift het betaalmoment, niet de betalingsplicht.

Wat er gebeurt bij overtreding

Wie in strijd met dit verbod begint, overtreedt een voorschrift van de Omgevingswet. Daartegen kan handhavend worden opgetreden; artikel 18.2 Ow wijst aan welk bestuursorgaan daarvoor de taak heeft. De instrumenten zelf, de last onder dwangsom en de last onder bestuursdwang, komen uit de Awb en staan niet in de Omgevingswet.

Even belangrijk is wat dit verbod níet is. Het dient niet om een betaling af te dwingen die uit een overeenkomst volgt. Voor zover het kostenverhaal bij overeenkomst is verzekerd, geldt de publiekrechtelijke route niet en moet nakoming bij de burgerlijke rechter worden gevorderd.

Een voorbeeld. Een aannemer heeft zijn kostenverhaalsbeschikking binnen en vindt het bedrag te hoog. Hij maakt bezwaar en laat de bouwput alvast uitgraven. Daarmee overtreedt hij dit verbod, ook al loopt zijn bezwaar nog. Wil hij door, dan betaalt hij eerst, of hij vraagt het bestuursorgaan om een regeling op grond van artikel 13.19 Ow.

In de praktijk

• Voor de initiatiefnemer: neem het betaalmoment op in de bouwplanning; een lopend bezwaar geeft geen ruimte om te starten.
• Voor de gemeente: moet betaling in termijnen worden toegestaan, neem dan voorschriften over zekerheden op, anders blijft dit verbod gelden.

Dit verbod hoort bij de kostenverhaalsplicht van artikel 13.11 Ow en bij de beschikking van artikel 13.18 Ow. Artikel 13.19 Ow en artikel 13.13 Ow bevatten de twee manieren om het betaalmoment te verschuiven.