Artikel 15.38 Ow: Wie voert verweer als de eigenaar ontbreekt?

Een schadeloosstellingsprocedure mag niet stilvallen omdat een rechthebbende niet bereikbaar is. Dit artikel wijst aan wie in zijn plaats verweer mag voeren: in drie gevallen, namelijk wanneer hij buiten het Koninkrijk woont, wanneer hij geen bekende woonplaats heeft, en wanneer hij is overleden.

De regeling geldt voor vier hoedanigheden: de eigenaar, de beklemde meier, de huurkoper en de erfpachter met een eeuwigdurende erfpacht. Dat zijn posities die dicht bij volle eigendom liggen. Een beklemde meier is de houder van het beklemrecht, een oud zakelijk gebruiksrecht dat vooral in het noorden van het land voorkomt. Voor andere belanghebbenden, zoals een gewone huurder of pachter, kent dit artikel geen vervanger.

Eerst de gevolmachtigde of bewindvoerder

Is binnen het Koninkrijk een gevolmachtigde of een bewindvoerder van de betrokkene bekend, dan mag die het verweer voeren. Er hoeft dan niemand te worden benoemd: de procedure loopt door met degene die de belangen van de rechthebbende toch al behartigt.

Anders een te benoemen derde

Is ook die onbekend, dan wordt op verzoek en op kosten van de onteigenaar een derde benoemd die verweer mag voeren. Die derde moet wonen binnen het rechtsgebied van de rechtbank die de zaak behandelt, zodat hij bereikbaar is en bij het onderzoek ter plaatse en de mondelinge behandeling aanwezig kan zijn. Zijn loon en zijn onkosten brengt hij bij de onteigenaar in rekening. De kosten van deze voorziening liggen dus bij de partij die de onteigening doorzet, niet bij de afwezige rechthebbende.

Als de rechthebbende zelf verschijnt

Verschijnt de betrokkene daarna alsnog zelf, dan neemt hij vanaf dat moment zelf aan de procedure deel. De vervanging is daarmee van de baan; het is een noodvoorziening en geen blijvende overdracht van het verweer.

Na overlijden: de verklaring van erfrecht

Is de rechthebbende overleden, dan kan zijn erfgenaam op dezelfde manier zelf deelnemen, maar alleen als hij een verklaring van erfrecht overlegt. Zo kan de rechtbank zonder nader onderzoek vaststellen wie bevoegd is. Zijn er meer erfgenamen, dan moeten zij gezamenlijk verschijnen of moet een van hen namens allen optreden. Een onderling geschil over de nalatenschap houdt de vaststelling van de schadeloosstelling dan niet op.

Een voorbeeld. Een provincie onteigent een weiland waarvan de eigenaar jaren eerder naar Canada is verhuisd. Er is in Nederland geen gevolmachtigde bekend. Op verzoek van de provincie wordt een derde uit het arrondissement benoemd, die bij het onderzoek ter plaatse aanwezig is en verweer voert. Halverwege de procedure meldt de eigenaar zich via zijn advocaat; vanaf dat moment procedeert hij zelf verder.

In de praktijk

• Voor de onteigenaar: leg vast welk onderzoek u naar woonplaats, volmacht of bewind hebt gedaan voordat u om benoeming van een derde verzoekt.
• Voor de erfgenaam: vraag de verklaring van erfrecht tijdig aan; zonder die verklaring kunt u niet aan de procedure deelnemen.

Het verzoekschrift waarin deze rechthebbenden moeten zijn genoemd, is geregeld in artikel 15.37 Ow. Dat de burgerlijke procesregels op deze verzoekprocedure van toepassing zijn, volgt uit artikel 15.36 Ow.