Artikel 3.19 Ow: Een programma tussentijds wijzigen

Een programma met programmatische aanpak loopt jaren en moet tussentijds kunnen meebewegen. Dit artikel geeft daarvoor drie wegen: wijziging op eigen initiatief door het aangewezen bestuursorgaan, een verzoek van een ander bestuursorgaan, en een verplichte wijziging als het programma zijn bijzondere werking niet meer kan dragen.

Wijzigen op eigen initiatief

Het bestuursorgaan dat daarvoor in het programma is aangewezen, kan opgenomen maatregelen, activiteiten of ontwikkelingen wijzigen, vervangen of laten vervallen, en kan er nieuwe aan toevoegen. Daar hangt een voorwaarde aan: aannemelijk moet worden gemaakt dat de wijzigingen per saldo binnen het programma passen of er in ieder geval niet mee in strijd zijn. Het saldo is dus de maatstaf, niet de afzonderlijke maatregel.

Dat het om een aangewezen bestuursorgaan gaat, is van belang. Dat hoeft niet hetzelfde orgaan te zijn dat het programma heeft vastgesteld; wie deze rol heeft, moet uit het programma blijken.

Vragen om een wijziging

De bestuursorganen op wie de uitvoeringsplicht rust, kunnen om wijziging verzoeken. Dat is het ventiel bij die plicht: blijkt een maatregel onuitvoerbaar of onevenredig duur, dan is het alternatief niet stilzitten maar een verzoek, waarbij hetzelfde moet worden aangetoond. Deze twee wegen staan ook open voor het stikstofprogramma van het Rijk.

Wanneer wijzigen moet

Het vierde lid maakt van de mogelijkheid een plicht. Blijkt naar het oordeel van het bestuursorgaan dat het programma heeft vastgesteld uit de monitoring dat de bijzondere werking van artikel 3.16, tweede lid, Ow in redelijkheid niet langer op dat programma van toepassing kan zijn, dan wijzigt het het programma. Het gaat hier dus niet alleen om de vraag of het doel wordt gehaald, maar om de vraag of het programma nog de basis kan zijn waarop besluiten worden genomen.

Een programma rekent met een maatregel waarbij een waterschap een gemaal vervangt, maar de aanbesteding mislukt en de maatregel schuift drie jaar op. Het waterschap kan dan om wijziging verzoeken en een andere maatregel aandragen die hetzelfde effect oplevert. Lukt dat niet en blijkt uit de monitoring dat de verdeelde ruimte er niet is, dan moet het vaststellende bestuursorgaan het programma aanpassen.

In de praktijk

• Voor de initiatiefnemer: een programma is geen stilstaand gegeven; ruimte die vandaag beschikbaar lijkt, kan na een wijziging anders verdeeld zijn.
• Voor het betrokken bestuursorgaan: onderbouw een verzoek met het effect per saldo, want dat is de wettelijke toets en niet de vraag of de vervangende maatregel even veel kost.

De werking waarop het vierde lid aangrijpt, staat in artikel 3.16 Ow en de monitoring in artikel 20.1 Ow. Voor de verplichte programma's buiten de programmatische aanpak geldt de aparte wijzigingsplicht van artikel 3.11 Ow.