Artikel 13.1 Ow: Leges van het Rijk: waarvoor en hoeveel?

Het Rijk mag geld vragen voor werk dat het op verzoek van een burger of bedrijf verricht. Het gaat om het in behandeling nemen van een aanvraag om een besluit, om onderzoeken of verrichtingen die op verzoek van betrokkenen plaatsvinden, en om de afgifte van een document of van ringen, merken of merktekens voor dieren. De rekening gaat naar de aanvrager of naar degene voor wie de aanvraag is gedaan.

Zulke rechten heten in de praktijk leges. De gedachte erachter is dat de kosten van werk voor één partij worden gedragen door wie daarom vraagt, en niet uit de algemene middelen. Daar hoort een rem bij: de tarieven moeten zo worden vastgesteld dat de geraamde baten niet boven de geraamde kosten uitkomen. Winst maken op leges mag dus niet.

Een tweede groep: controles op handel

Naast werk op verzoek noemt het artikel controles en verificaties op grond van de Europese cites-regelgeving, de Europese flegt-regelgeving en de Europese houtregelgeving. Daarvoor kan de minister rechten heffen van de eigenaar, de vervoerder, de verhandelaar, de importeur of diens gemachtigde. Hier roept dus niet een aanvraag de kosten op, maar een controle op een handelsstroom.

De tarieven staan in een ministeriële regeling

In de wet staat alleen wie mag heffen, waarvoor en van wie. Welke besluiten, documenten, ringen, merken, merktekens, onderzoeken en verrichtingen werkelijk legesplichtig zijn, welk tarief daarbij hoort en hoe de heffing verloopt, wordt bij ministeriële regeling bepaald. Is een besluit daar niet aangewezen en is er geen tarief voor vastgesteld, dan ontbreekt de grondslag om te heffen.

Niet altijd de minister zelf

Voor omgevingsvergunningen voor jachtgeweeractiviteiten ligt de bevoegdheid om te heffen bij de korpschef. En voor de afgifte van ringen, merken of merktekens kan de minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur bij regeling bepalen dat organisaties die zijn aangewezen op grond van artikel 4.36 Ow de rechten zelf heffen.

Een handelaar in tropisch hardhout laat een partij invoeren. Bij de controle of het hout voldoet aan de Europese houtregelgeving maakt de rijksoverheid kosten. Die kosten kunnen bij de importeur in rekening worden gebracht, tegen het tarief uit de ministeriële regeling. De heffing hangt aan de uitvoering van de controle, niet aan de vraag hoe die uitpakt.

In de praktijk

• Voor de aanvrager: ga vóór het indienen na of voor het gevraagde besluit een tarief is vastgesteld en hoe hoog dat is; de rechten zijn verschuldigd voor het in behandeling nemen van de aanvraag, dus ook als die later wordt geweigerd.
• Voor de houder van een besluit: ook een aanvraag om wijziging of intrekking van een besluit is een aanvraag om een besluit, zodat ook daarvoor rechten kunnen worden geheven.

Gemeenten, waterschappen en provincies hebben hun eigen legesbevoegdheid; die staat in artikel 13.1a Ow. Over de berekening en de bedragen van beide soorten rechten kunnen bij algemene maatregel van bestuur regels worden gesteld, zoals artikel 13.2 Ow mogelijk maakt.