Artikel 4.34 Ow: Regels tegen invasieve exoten

Plant- en diersoorten die hier niet thuishoren kunnen zich, als ze eenmaal los zijn, snel vestigen en inheemse soorten verdringen. Over activiteiten die zulke soorten introduceren of verspreiden gelden rijksregels. Dit artikel geeft aan met welk doel die regels worden gesteld en welk resultaat ze minimaal moeten bereiken.

De regels zelf komen uit een algemene maatregel van bestuur op grond van artikel 4.3 Ow en zijn te vinden in het Besluit activiteiten leefomgeving. Wat precies een invasieve uitheemse soort is, bepaalt dit artikel niet: daarvoor zijn de begripsbepalingen van de wet van belang (artikel 1.1 Ow).

Ook het risico telt mee

De wet omschrijft het bereik ruim: het gaat om activiteiten die de introductie of verspreiding van zulke soorten tot gevolg hebben of kunnen hebben. Die laatste woorden doen het werk. Er hoeft geen soort te zijn ontsnapt en geen schade te zijn opgetreden; dat een handeling dat gevolg kán hebben, is genoeg om onder de regels te vallen. Dat past bij het karakter van het probleem: een vestiging is vaak niet meer terug te draaien, dus de regels grijpen eerder aan.

Drie doelen

De regels mogen worden gesteld met het oog op de natuurbescherming, het beschermen van de gezondheid of het beschermen van het milieu. Gezondheid staat er omdat een uitheemse soort ook ziekten of allergenen kan meebrengen. Buiten die drie doelen heeft de regelgever hier geen ruimte.

Voorkomen, en anders beperken

Het tweede lid geeft de minimumopdracht: de regels moeten nadelige gevolgen voor de biologische diversiteit voorkomen of beperken. Dat 'of beperken' is bewust ruimer dan bij sommige andere onderwerpen in deze paragraaf. Voor soorten die zich al hebben gevestigd is volledige voorkoming niet meer haalbaar; de wet laat dan toe dat de regels zich richten op het beperken van de schade.

Een voorbeeld. Een tuincentrum wil een decoratieve waterplant gaan verkopen die in een vijver fraai staat maar in een sloot hard woekert. Of die verkoop is toegestaan, hangt af van het Besluit activiteiten leefomgeving. Dit artikel maakt wel duidelijk dat het antwoord niet afhangt van de vraag of de plant in de tuin schade aanricht, maar van het risico dat hij zich daarbuiten verspreidt.

In de praktijk

• Voor de ondernemer: controleer bij handel, vervoer en kweek per soort of die onder de regels valt, en houd rekening met de kans op ontsnapping of versleping, niet alleen met het beoogde gebruik.
• Voor de omgeving: een melding bij het bevoegd gezag is nuttig zodra een uitheemse soort zich lokaal lijkt uit te breiden, omdat vroeg ingrijpen hier het verschil maakt.

Dit artikel hoort bij de bijzondere bepalingen over rijksregels. Voor flora- en fauna-activiteiten in het algemeen stelt artikel 4.38 Ow de kaders, en voor instructieregels van het Rijk over natuurgebieden, flora en fauna is artikel 2.31a Ow van belang.